Du ký Lang thang rong ruổi ngang dọc qua mấy tỉnh thành ở đồng bằng sông Cửu Long bằng xe máy Honda Wave RSX 110cc .
Bài số 7. Những ngày ở Hà Tiên , thành phố nằm tuốt luốt tận cùng phía tây nam đất nước , ngay biên giới Việt Nam – Campuchia .
Trước năm 2009 , đến Hà Tiên phải qua một cây cầu phao , kết cấu bằng nhiều xuồng nhỏ nằm ngang làm phao và những tấm vỉ sắt lắp ráp theo chiều dài băng qua cửa sông Giang Thành .
Trong chuyến xuyên 3 nước Việt Nam – Campuchia – Lào lần đầu bằng xe Honda Wave Alpha 100cc Màu tím hoa Sim cuối năm 2009 thì cầu phao không còn nữa và mình qua sông trên cây cầu Tô Châu bằng bê tông to – rộng – bền – chắc để đến Hà Tiên , lúc đó còn là thị xã .
Hà Tiên đã tồn tại từ nhiều trăm năm , nằm bên bờ phải – hữu ngạn cửa sông Giang Thành , đổ nước ra Biển Tây – vịnh Thái Lan , nơi cực tây nam tổ quốc nước ta .
Dân cư sinh sống cả hai bên bờ sông nhưng nhiều nhất là ở khu bên hữu ngạn , có phố chợ sầm uất với nhiều di tích lịch sử – văn hóa – tôn giáo , cơ quan hành chánh , trường học , khu du lịch , danh lam thắng cảnh .
Ngay dưới chân cầu Tô Châu , công viên bờ kè chạy về hướng thượng nguồn , dài hơn 1 cây số ven sông Giang Thành , hứa hẹn cuộc đi dạo hóng gió , ngắm phong cảnh , nhìn qua chùa và núi Tô Châu ở bờ bên kia sông . Với chiếc xe đạp , chúng ta có thể chạy lòng vòng khám phá mọi ngõ ngách của thành phố nhỏ và đẹp này trong một ngày .
Chui dưới cầu Tô Châu , con đường bờ kè dẫn chúng ta đi tiếp về hướng tây , vào khu đô thị lấn biển , hình thành đã chục năm rồi , được qui hoạch tương đối rộng rãi thoải mái nhưng còn đang rất trống vắng như thành phố ma . Gần đó , bên quốc lộ 80 dẫn đến cửa khẩu quốc tế Xà Xía cũng có một khu dân cư nhưng chỉ thấy nhà cửa thưa thớt .
Cuối khu đô thị lấn biển phía tây cầu Tô Châu , có con đường Núi Đèn đi ven biển và theo chân núi như một bán đảo . Núi có tên như vậy vì trên đỉnh núi có tháp Hải Đăng rọi đèn , nằm ở cực nam núi này . Qua khỏi Núi Đèn , chúng ta vào khu vực bãi biển Mũi Nai . Biển này ngày xưa đất cát màu nâu sẫm , giờ đây đã được đem cát biển trắng mịn phủ lên , kéo dài hơn một cây số , trông như những bãi biển duyên hải miền Trung “thùy dương cát trắng” ở nước ta .
Km 6 – Bãi biển Mũi Nai .
Nơi đây đã hình thành một khu phố với đầy đủ các dịch vụ du lịch biển : Đường xá to – rộng – thoáng , nhiều chỗ đậu xe , Resort – khách sạn – nhà nghỉ – Homestay đủ các kiểu , đủ các thứ hạng . Nhiều nhà hàng với thực đơn hải sản phong phú – tươi sống – hấp dẫn . Khách vừa được thưởng thức món ngon vừa được ngắm trời mây – biển xanh – cát trắng nơi vùng phên dậu cực tây nam tổ quốc .
Đi hết biển Mũi Nai , chúng ta gặp Núi Tà Pang , quẹo phải vài trăm thước để gặp ngả 3 với tỉnh lộ 28 , còn có tên là đường Bà Lý . Đi tiếp tỉnh lộ 28 , ven chân núi Tà Pang chừng 1,5km gặp ngả 4 , quẹo trái , làm một chuyến “Tuần Tra Biên Giới” nho nhỏ .
Con đường bê tông rộng 3,5m hoang vắng , chạy sát bên cạnh biển và những cánh rừng ngập mặn , thỉnh thoảng có ngôi nhà nhỏ khuất sau khu vườn cây trái và ao tôm , nuôi sống gia đình .
Km 12 – Chốt biên phòng và cột mốc 314 .
Biên giới Việt Nam – Campuchia trên đất liền dài 1.270 km và cột mốc 314 đặc biệt nằm bên bờ biển rừng đước ngập mặn , nhìn ra Biển Tây – vịnh Thái Lan , tại ấp Xà Xía , xã Mỹ Đức – Hà Tiên Việt Nam và xã Russey Sroc Khanh Lek , huyện Kom Pong Trach tỉnh Kampot – Campuchia . Khu vực biên giới luôn là vùng nguy hiểm , nhạy cảm nên các bạn phải cẩn thận trong việc đi lại và trình báo cho bộ đội biên phòng của “phe ta” để được chỉ đường , giúp đỡ .
Km 17 – Cửa khẩu quốc tế Xà Xía bên Việt Nam và Prek Chak bên Campuchia .
Ngay chốt biên phòng cột mốc 314 có con đường bê tông chạy sát biên giới , chỉ 1km là tới cửa khẩu Xà Xía nhưng chỉ dành cho bộ đội , chúng ta là “phó thường dân” nên phải đi ngược lại và sau 1km , quẹo trái ra quốc lộ 80 , đi thêm một đoạn ngắn , sẽ đến cửa khẩu .
Cuối năm 2009 , lần đầu tiên phiêu lưu trên hành trình đơn thân độc mã – một mình một ngựa với Honda Wave Alpha 100cc Màu tím hoa Sim xuyên Việt Nam – Campuchia – Lào , mình qua Campuchia ở cửa khẩu Xà Xía này , vào buổi sáng đẹp trời , thủ tục rất đơn giản . Rất tiếc những năm sau này thủ tục đem xe máy qua các nước bạn hàng xóm láng giềng vô cùng khó khăn – rắc rối – tốn kém .
Km 22 – Núi Đá Dựng .
Nếu di chuyển bằng xe máy sẽ rất thuận tiện . Rời cửa khẩu , đi theo đường lớn – quốc lộ 80 về Hà Tiên , khoảng 2km gặp ngả 3 , quẹo trái , đi giữa những cánh đồng lúa chừng 2km chúng ta tới thắng cảnh Núi Đá Dựng , nằm ngay đường biên giới .
Núi chỉ cao khoảng 100m , hình thành từ các tầng đá vôi qua hàng triệu năm , gồm hệ thống 14 hang động tạo nên một mê hồn trận độc đáo – kỳ vĩ – bí ẩn . Muốn tham quan di tích này , khách phải có thể lực tốt , nhất là đôi chân và đôi tay khỏe mạnh – dẻo dai – bền bĩ vì chúng ta phải đi vòng vèo ở lưng chừng núi , lúc chui vô hang lúc leo lên cao , có lúc phải len lỏi lách qua những khe vách đá vừa đủ một người lọt qua , và có hang thì tối thui , cho ta cảm giác rùng rợn .
Km 25 – Thạch Động .
Từ Núi Đá Dựng , đi ngược ra đường chính – quốc lộ 80 , quẹo trái về hướng Hà Tiên vài trăm thước , chúng ta tới Thạch Động .
Khối núi đá vôi cao 93m từ mấy trăm triệu năm trước , trong lòng hang có chùa Tiên Sơn được xây năm 1790 , ban đầu chỉ là một cái am nhỏ bằng gỗ , thờ Phật Thích Ca và Quán Thế Âm Bồ Tát . Có cảnh quan độc đáo nên nơi đây được dùng làm bối cảnh cho nhiều cuốn phim màn ảnh lớn như phim Đất phương Nam – đạo diễn Vinh Sơn , phim Cuộc chiến với chằn tinh – Thạch Sanh – đạo diễn Đỗ Quang Hải Âu .
Km 29 – Hà Tiên .
Chỉ một vòng 29km nên đi bằng xe máy , tà tà thong thả trong vòng nửa ngày là có thể tham quan mấy địa điểm vừa kể . Về trung tâm phố chợ hoặc tìm nhà hàng nào đó bên bờ kè , vừa dùng bữa trưa vừa ngắm sông nước .
Nửa ngày còn lại dành để viếng các di tích lịch sử – văn hóa – tôn giáo . Các địa điểm này đều nằm trong phố và gần nhau nên rất tiện để ghé tham quan , có thể đi bộ đến dễ dàng , chỉ cách nhau vài trăm thước .
Người Trung Hoa thời Minh , 1368 – 1644 , bị mất nước , không chịu sống dưới trướng của nhà Thanh , 1644 – 1912 , dân tộc thiểu số từ Mãn Châu phương Bắc xa xôi xâm chiếm nên đành đoạn xa rời quê hương “chôn nhau cắt rún” để đến những miền đất mới “làm lại cuộc đời” , thời nay gọi là “tỵ nạn chính trị” .
Mạc Cửu , 1655 – 1735 , cùng đoàn tùy tùng dong thuyền từ Lôi Châu – Quảng Đông xuôi về phương Nam , dừng chân ở Hà Tiên năm 1680 , ra sức kinh bang tế thế , lập nghiệp – xây dựng – phát triển rất tốt tại vùng đất này . Năm 1708 , nhận thấy chúa Nguyễn có thực lực , vị thế rất mạnh và nhất là đang thực hiện công cuộc mở rộng bờ cõi về phương Nam nên Ông quyết định dâng cả vùng đất Hà Tiên rộng lớn khi đó cho nhà Nguyễn và được chúa Nguyễn Phúc Chu chấp thuận , phong làm Tổng trấn Hà Tiên .
Mạc Cửu vẫn có toàn quyền tự chủ trên vùng đất này , được duy trì truyền thống cha truyền con nối như một tiểu vương quốc . Trải qua 7 đời nắm quyền , dòng họ Mạc đã biến vùng đất Hà Tiên thành một nơi an cư lạc nghiệp , thu hút nhiều cư dân khắp nơi đến quây quần sinh sống , giao thông thương mại , buôn bán sầm uất nhộn nhịp nhất trong khu vực .
Bên cạnh đền thờ là núi Bình San , có nghĩa trang với lăng Ông Mạc Cửu và khoảng 60 ngôi mộ của những người đã gắn bó với sự nghiệp dòng họ Mạc tại vùng đất này .
Mộ Mạc Cửu thiết kế kiểu Trung Hoa , hình bán nguyệt , ở vị trí cao nhất trên núi , được xây dựng rất khiêm nhường , mặt quay hướng Đông có núi Tô Châu – sông Giang Thành – Đông Hồ , lưng tựa vào vách núi , rất hợp với phong thủy .
Ngay bên cạnh khu lăng mộ họ Mạc , cũng dưới chân núi Bình San , là chùa Phật Đà . Năm 1945 , trên đường hành đạo , Hòa thượng Thích Chí Hòa đã dừng chân nơi đây và dựng ngôi chùa nhỏ mang tên Tịnh xá Chí Hòa , đã tận dụng cái lò gạch cũ làm chánh điện để thờ cúng , tụng kinh . Vì vậy , dân gian còn gọi bằng cái tên độc đáo là chùa Lò Gạch .
Đi tiếp chừng vài trăm thước , chúng ta đến chùa Phù Dung , cũng dưới chân núi Bình San nhưng ở mặt phía bắc , sau lưng khu lăng mộ Ông Mạc Cửu .
Chuyện xưa kể rằng : Mạc Lịnh Công – Mạc Thiên Tích , 1718 – 1780 , có bà thứ cơ Nguyễn Thị Xuân , 1720 – 1761 , sắc nước hương trời – văn hay chữ tốt – tài sắc vẹn toàn nên ông rất sủng ái bà này , khiến bà chính thất Nguyễn phu nhân ghen tương , lập âm mưu hãm hại bà . Nàng thứ cơ suýt chết thảm , chán chường thế sự , xin được nương cửa Phật . Mạc Thiên Tích đành chìu ý , dựng một am nhỏ cho thứ cơ tu hành . Khi bà qua đời , ông cho xây ngôi mộ to lớn , đẹp đẽ để tỏ lòng tưởng nhớ yêu thương giai nhân đã vì ông mà phải chịu nhiều đau khổ , oan ức .
Năm 1961 , nữ sĩ Mộng Tuyết , 1914 – 2007 , cư dân Hà Tiên và là phu nhân của thi sĩ Đông Hồ , đã dựa trên chuyện tình bà thứ thiếp và Tổng binh Đại Đô đốc Mạc Thiên Tích , thêm phần hư cấu để cho ra đời tiểu thuyết “Nàng Ái Cơ trong chậu úp” , và sau đó soạn giả Kiên Giang – Hà Huy Hà đã xin phép chuyển thể tiểu thuyết này , với nhiều tình tiết lâm ly bi đát thành tuồng cải lương “Áo cưới trước cổng chùa” , đã làm rung động hàng triệu con tim và lấy đi không biết bao nhiêu là nước mắt của khán thính giả .
Áo cưới em treo trước cổng chùa ,
Tình đầu trao trả lại người xưa ,
Đời em như cánh phù dung rụng ,
Trước cổng chùa , tầm tã gió mưa .
Gần cầu Tô Châu , gần chợ và cũng gần phố phường , tọa lạc chùa Tam Bảo . Chùa được triều đình nhà Nguyễn ban biển sắc phong nên còn được gọi là Sắc Tứ Tam Bảo Tự .
Năm 1730 , Tổng trấn Mạc Cửu lập một am nhỏ để mẹ mình , bà Thái Thái Phu Nhân tu hành . Qua gần 300 năm , nơi đây trở thành một công trình tôn giáo quan trọng của vùng đất Hà Tiên .
Khuôn viên chùa hiện nay rộng 24.000 mét vuông , sân trước có rất nhiều tượng : Quán Thế Âm Bồ Tát , cụm tượng Kiều Đàm Di Mẫu và 6 vị Tỳ Kheo Ny , tượng Đức Phật Đản Sanh , tượng Đức Phật Thích Ca thiền định . . .
Đầu những năm 2000 , người ta thấy ở Hà Tiên có một phụ nữ đứng tuổi , dáng người cao ráo , mù lòa và khuôn mặt bị biến dạng nặng nề . Với cây gậy trong tay , hàng ngày bà mò mẫm từng bước , bán vé số gần mấy ngôi chùa nhưng thường nhất là ở chùa Tam Bảo này .
Đầu năm 2013 , bà bị bệnh nặng và qua đời âm thầm lặng lẽ trong căn phòng thuê ở xóm trọ nghèo , không một người thân . Bà con quyên góp , mua cho bà một cái hòm để chôn cất . Trong số đồ đạc ít ỏi của bà để lại , người ta thấy tấm hình cô gái độ 20 tuổi nhan sắc chim sa cá lặn bên cạnh người đàn ông – trung tá công binh Trần Ngọc Thức .
Đó là vũ nữ Cẩm Nhung , 1940 – 2013 , gốc Hà Nội , di cư vào Nam năm 15 tuổi , nạn nhân vụ tạt a xít dã man – tàn ác – rùng rợn vì ghen tương trong đêm 17/07/1961 tại Sài Gòn .
Có một địa chỉ ở Hà Tiên mà khách đam mê văn học nghệ thuật sẽ không bỏ qua : Nhà lưu niệm thi sĩ Đông Hồ , số 46 đường Đông Hồ , nhìn ra sông nước Đông Hồ .
Gia đình Đông Hồ có khu đất 6.600 mét vuông , đã lập nên “Trí Đức học xá” , ngôi trường tư thục đầu tiên của tỉnh Kiên Giang , hăng hái cổ vũ dạy chữ Quốc Ngữ trong những năm 1926 – 1934 , để truyền đạt tinh thần yêu nước cho học sinh .
Năm 1944 , nhà thơ Nguyễn Bính đã lưu lạc giang hồ khắp vùng đồng bằng sông Cửu Long , từng là bạn tao nhân mặc khách của thi sĩ Đông Hồ , có thời gian tá túc nơi đây . Kháng chiến chống Pháp bùng nổ , Nguyễn Bính là Trưởng ty Thông tin và Tuyên truyền đầu tiên của tỉnh Rạch Giá khi đó .
Thi sĩ Đông Hồ , 1906 – 1969 , tên thật là Lâm Tấn Phác , chào đời và lớn lên tại Hà Tiên . Ông là nhà thơ – nhà giáo – nhà văn hóa danh tiếng của Việt Nam . Ngày 25 tháng 3 năm 1969 , khi đang cao hứng ngâm vang bài thơ Trưng Nữ Vương của nữ sĩ Ngân Giang , trên giảng đường Đại học Văn khoa Sài Gòn , ông bị đột quỵ và trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay các môn sinh của mình .
Sông Giang Thành chảy gần tới biển , gặp vùng đất trũng thấp , sông phình to ra theo chiều ngang , biến nơi đây thành một hồ nước rộng mênh mông ở phía đông Hà Tiên nên được đặt tên là Đông Hồ .
Hà Tiên có nhiều địa điểm tham quan hấp dẫn , nếu có thời giờ khách nên dành ít nhất 2 đêm để ở lại thành phố nhỏ bé – xinh đẹp – êm đềm này . Ngoài ra du khách còn có dịp đến thăm quần đảo Hải Tặc chỉ cách 25km hoặc đi bằng phà to an toàn vượt biển 55km ra đảo ngọc Phú Quốc .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
Photos:
