Du ký “ Vạn lý độc hành “ , một mình một ngựa sắt Honda wave alpha 100cc đi từ Móng Cái – Đông Bắc Việt Nam đến đảo Phuket – Tây Nam Thái Lan , dự kiến hơn 3 tháng và 10.000km .
Xe máy đã được xem xét , bảo trì lại một lần nữa tại đại lý Honda ở Lào Cai , đồng hồ tốc độ và bảng chỉ cự ly bằng km cũng đã sửa xong , tạm biệt Lào Cai để lên Sa Pa . Thời tiết không được thuận tiện , trời lạnh và . . . có mưa ! Đi vòng vèo chừng vài cây số trên quốc lộ 4D đến Cốc San . Từ Cốc San ta bắt đầu lên núi Hoàng Liên Sơn và sẽ đi 32km đường đèo quanh co , ngoằng ngoèo , vòng vèo rất nguy hiểm với độ dốc khá gay gắt , nhiều tai nạn thương tâm đã xảy ra trên chặng đường này và đã làm thiệt mạng rất nhiều người !
Lên đến lưng chừng đèo là đã thấy khó đi vì sương mù rất dày và phải dừng xe vì . . . có xảy ra tai nạn phía trước , ở một khúc cua gắt ! Xe máy và xe buýt Lào Cai – Sa Pa va quẹt vào nhau , may là không thiệt hại về người . Ý thức về chấp hành luật giao thông của dân ta quá thấp hoặc hoàn toàn không có nên mặc dù đường xá và xe cộ đã tốt hơn xưa rất nhiều mà mỗi ngày vẫn có hơn 30 người Việt Nam bị chết vì lái xe ẩu , thêm vào đó là vài chục người bị nằm liệt , sống đời thực vật kéo dài vài năm nữa , gánh nặng cho gia đình và xã hội !
Đường Lào Cai – Sa Pa chỉ 38km nhưng phải giữa trưa mới tới Sa Pa . Vẫn khách sạn trong con hẻm nhỏ gần chợ cũ , gần đường xuống thung lũng phía dưới con đường Phan Xi Păng , vẫn căn phòng nhìn ra khu sân vườn nhiều chậu hoa và nhìn xuống khu thung lũng gần chợ , cũng vẫn là ông chủ khách sạn không biết còn có bao nhiêu nỗi lo âu chồng chất trong lòng mà mặt mày lúc nào cũng tư lự , trầm ngâm , đăm chiêu !
Mình đã ghé ngang Sa Pa nhiều lần , lần đầu tiên là vào giữa tháng 12 năm 1998 , đi từ Điện Biên Phủ qua Lai Châu , đến đây bằng con ngựa sắt Tula 200cc cũ mèm , rách nát của Liên Xô , cũng đi một mình và vừa đi vừa sửa xe , vô cùng vất vả vì lúc đó đường cực kỳ xấu , không tưởng tượng được ! Lần này ghé Sa Pa gặp lúc trời lạnh buốt , sương mù dày đặc khắp nơi , độ ẩm chắc phải là . . . hơn 100% ! Vì trong phòng lúc nào cũng thấy như vừa mới lau nhà xong , sàn nhà luôn ướt , khăn trải giường , mền gối , khăn tắm như vừa mới được phun một lớp sương !
Sa Pa là thị xã của huyện vùng cao cùng tên , thuộc tỉnh Lào Cai , nằm ở độ cao 1.560m trên lưng chừng sườn phía đông của dãy Hoàng Liên Sơn , đồ sộ và cao nhứt nước ta . Mấy chục năm trước , trên này thỉnh thoảng có tuyết rơi – thường là vào tháng 1 dương lịch , từ nhiều năm nay rất hiếm khi có tuyết rơi , chắc là do biến đổi khí hậu trên toàn cầu và nước ta cũng bị ảnh hưởng nặng !
Tên gọi Sa Pa là từ tiếng Quan thoại – Sa Pả . Sa là cát , Pả là bãi . Địa danh “ Bãi cát “ này nằm bên phải cây cầu ở cây số 32 từ Lào Cai lên . Ngày xưa chưa có thị trấn , cư dân vùng này họp chợ ở “ Bãi cát “ đó . Do vậy , dân địa phương ai cũng nói là đi chợ Sa Pả . Từ hai chữ Sa Pả , người phương Tây phát âm không có dấu nên khi viết bằng tiếng Pháp hai chữ Sa Pả trở thành Sa Pa .
Nơi đây mùa Xuân và mùa Hè trời ban ngày mát mẻ , buổi tối lạnh . Vào mùa Thu và đến mùa Đông thì lạnh tê tái , có lúc vừa rét buốt , nhiệt độ xuống từ 5o C đến 8o C , vừa bị sương mù nặng nề làm không khí vô cùng ẩm ướt khó chịu , nhứt là đối với những người có bệnh thấp khớp !
Đứng ở quảng trường trước nhà thờ , bạn sẽ gặp đủ các thành phần dân tộc thiểu số sống quanh đây .
Đông nhứt là người H ‘ Mông , ta nhận ra nhờ y phục màu đen của họ . Các cô gái quấn khăn đen trên đầu thành một hình trụ cao , mặc quần lửng , hở bắp chân nên quấn xà cạp cho ấm . Áo dù là đen nhưng có thêu nhiều hoa văn màu rất trang nhã .
Cô gái Dao đỏ còn dễ nhận ra hơn nữa với cái khăn trên đầu đỏ chói . Xin lưu ý dùm : Cô gái chưa chồng chỉ quấn khăn nhỏ , mép khăn viền trắng . Các bà dùng khăn to , đơn giản . Người nào cầu kỳ thì khăn đầu còn lủng lẳng mấy chục tua gù màu đỏ , rủ lòng thòng xuống đến quá bờ vai . Phụ nữ Dao vẫn còn giữ tập tục xưa là cạo nhẵn lông mày và phần tóc phía trên trán !
Các cô gái trẻ người Tày , người Dáy ở Sa Pa thường mặc áo có màu tươi sáng như màu hồng , xanh dương , xanh lá cây với hàng nút áo chéo qua một bên . Các bà lớn tuổi có màu áo thường là đậm .
Ngoài những nhà hàng đủ quốc tịch rải rác đây đó khắp nơi , Sa Pa còn có khu phố ẩm thực ngay quảng trường , đối diện với nhà thờ . Mấy chục gian hàng ở đây phục vụ những món nướng như : Gà nướng , heo nướng , lòng nướng , trứng nướng , khoai nướng , không quên có cả các loại cá sông cá suối nướng rất ngon , ăn kèm với cơm lam , nướng trong ống tre , hoặc xôi , phải nói là tuyệt vời và nếu thêm một tí rượu địa phương nữa thì . . . ngây ngất !
Đối với đệ tử của Lưu Linh thì Sa Pa có tới mấy loại để mời :
Rượu Sán Lùng – Tam Long , của người Dao ở vùng có con suối Pò Xèn , là loại rượu quí dùng để cúng bái trời đất tổ tiên , dùng trong dịp lễ hội hè , Tết , dịp cưới hỏi và dùng để đãi bạn hiền !
Rượu Táo Mèo : Táo mèo là loại cây có sức sống mãnh liệt , có thể mọc ở khe núi , nơi thiếu đất thiếu nước khô hạn . Hoa có màu trắng , trái hơi móp méo coi bộ xấu xí , cành lại có nhiều gai nhọn . Nước cốt táo mèo pha với rượu trắng có vị chát , theo đông y vị chát này thường được dùng để trị những bệnh đường ruột như đau bụng do rối loạn tiêu hóa , đầy bụng khó tiêu v . . . v . . .
Rượu mận Tả Van : Đây là rượu trái cây , nồng độ cao , đặc sản của Sa Pa . Vào đầu mùa Xuân , mận ra hoa . Khi hoa anh đào sắp sửa khai nhụy thì hoa mận đã mãn khai , hoa xòe hết cánh , bám quanh cành như tuyết rơi , cây chỉ còn toàn là hoa không thấy lá ! Sa Pa có loài mận đặc biệt , trái lớn màu xanh , lúc chín ngả sang màu vàng , ăn giòn , thơm hơi chua một chút gọi là mận Hậu . Tháng 6 người ta mua mận này về ngâm trong bình đục màu – để tránh ánh sáng , với đường cát trắng theo tỉ lệ : Một phần trái thì nửa phần đường ! 6 tháng sau , trái mận khô teo lại , nước từ trong trái tiết ra hết và lên men .
Men này càng để lâu càng ngon , đến khi có vị hơi chát của hột thì đã có kết quả tốt . Lúc bấy giờ nước cốt trở thành màu vàng sẫm như màu hổ phách . Lấy nước cốt này pha thêm nước , trở thành rượu vang , thích hợp với khẩu vị của phụ nữ , còn pha với rượu trắng trở thành rượu mạnh hơn , các ông rất thích !
Bạn nào chân cẳng tốt , có thể đi bộ theo đường Phan Xi Păng xuống dưới thung lũng Cát Cát chơi . Nơi đây có bản của người H ‘ Mông và thác nước suối Mường Hoa . Tiếng Pháp Cascade nghĩa là thác nước , dân ta đọc trại đi thành Cát Cát ! Đi thêm 4km nữa sẽ đến bản Sìn Chài .
Còn ai muốn đi lên thì xin mời lên khu du lịch Núi Hàm Rồng , nằm ngay giữa thị xã nhưng phải lên cao thêm 200m . Cổng bán vé ở phía sau nhà thờ , ngay bên cạnh khách sạn Hàm Rồng , lối đi bằng mấy trăm bậc thang , nhiều chỗ để khách nghỉ chân chụp hình cho quên . . . mệt , có một vườn lan bị bỏ bê không được chăm sóc với quán trà , giữa đường có cả cái nhà sàn lớn dùng làm nhà hàng ăn uống .
Lên cao nữa sẽ đến khu vực có vô số vách đá dựng đứng bên cạnh nhau , tạo thành những khe , hẻm , ngõ , ngách như một “ Mê hồn trận “ rất đẹp , rêu xanh bám khắp trên mặt đá . Hôm nay lại thêm một ngày sương mù dày đặc , và trên đỉnh núi Hàm Rồng này , giữa đất trời bao la , bên một vách đá xanh rêu , trong không gian bao phủ đầy khói sương huyền ảo , nữa hư nữa thực như trong mộng , xuất hiện . . . “ Thiếu nữ trong sương mù “ , thế là quen nhau !
Cô em từ Hà Nội lên Lào Cai , rồi thuê xe máy một mình một ngựa đi một vòng Bát Xát – Lũng Pô – Ý Tý – Mường Hum và đang nghỉ tại Sa Pa . Đây cũng là cung đường mình rất muốn đi nhưng chưa làm được ! Mình không dấu được sự ngưỡng mộ đối với người “ Thiếu nữ trong sương mù “ này . Ngoài thể lực tốt , cách tổ chức sắp xếp chuyến đi rất khoa học , cô em có kiến thức rộng – xuất thân từ đại học ngoại ngữ , chuyện trò rất ý tứ – lịch sự – duyên dáng , và còn sở hữu cả . . . nhan sắc nữa !
Xa xa trên ngọn đồi bên cạnh đã có tiếng loa mời du khách đến nhà sàn để xem chương trình biểu diễn văn hóa nghệ thuật các dân tộc thiểu số tại Sa Pa .
Tình cờ cũng là ngày sinh nhựt của mình , thế là sau buổi văn nghệ cùng nhau xuống núi . Nhớ lại năm 2012 cùng ông bạn Khổng Xuân Hiền , hai đứa hai xe máy đi từ Pleiku lên ngả 3 Đông Dương , Việt Nam – Lào – Kampuchia , qua Lào ở cửa khẩu Bờ Y , ghé Savannakhet và Thakhet bên dòng Mekong , rồi đi tiếp đến Thái Lan , và về Vinh – Nghệ An . Lần đó hai đứa được ăn sinh nhựt một ngày hai lần và ở . . . hai quốc gia ! Buổi sáng ăn sinh nhựt bằng hai . . . tô phở trong nhà hàng Việt Nam ở Lạt Xao – Lào , bên quốc lộ 8 . Xế chiều đã tới Vinh và buổi tối hai lữ khách đường xa có thêm một “ tiệc sinh nhựt “ nho nhỏ ở khách sạn Sài Gòn – Kim Liên tại Vinh – Nghệ An .
Xin trở lại Sa Pa trong ngày sinh nhựt với người “ Thiếu nữ trong sương mù “ ! Dưới con dốc gần nhà thờ , mình có biết một tiệm ăn nhỏ xíu , mấy cái bàn cũng nhỏ xíu nhưng gọn gàng xinh xắn làm khách sẽ liên tưởng đến mấy tiệm ăn Việt Nam trong khu Xóm Học – Quartier Latin của Paris thời kỳ 1970 – 1980 . Tiệm ít bàn ghế nhưng rất nhiều . . . hoa , trên mỗi bàn đều có một đóa hoa hồng đang chớm nở , trên quầy còn bày biện nhiều hoa hơn nữa , chủ nhân chắc phải là người rất yêu hoa và yêu . . . đời !
Nếu mình không lầm thì họa sĩ Tô Ngọc Vân có bức tranh sơn dầu “ Thiếu nữ bên hoa huệ “ .
Còn giờ đây , mình tuy không biết vẽ nhưng lại có được một bức tranh sống động ngay trước mặt : Thiếu nữ bên hoa hồng ! Ghé quán này đã nhiều lần nhưng lần này mình mới thấy được tác dụng của đóa hoa hồng trên bàn và thấy hoa đẹp hơn mọi khi !
Quán này cũng có tính cách rất . . . Pháp , là chỉ bán đúng buổi , xong buổi trưa là quán đóng cửa nghỉ , chiều sẽ mở cửa bán cho buổi tối . Thế là cả hai kéo nhau lên bao lơn một tiệm café trên đường Cầu Mây ngồi , vừa nhâm nhi chuyện trò vừa nhìn ông đi qua bà đi lại trên con đường dẫn xuống thung lũng Mường Hoa .
Có trăng nào không tà , có trời nào không mây , có rượu nào không say , có màu nào không phai và có cuộc vui nào không tàn ? Trời đã dần về chiều , sương mù càng lúc càng dày thêm , có phải đây là giờ ta xa cách ? Đưa cô em về khách sạn lấy xe và ba lô nhỏ , em còn phải lái xe máy vượt mấy chục cây số đường đèo núi xuống Lào Cai , theo chuyến tàu đêm về Hà Nội . Đôi bạn chia tay , tạm biệt nhau nơi công viên đầu phố , trong một buổi chiều sương mù dày đặc tràn ngập khắp Sa Pa .
Mình lững thững về khách sạn , thu xếp đồ đạc cho vào ba lô , chuẩn bị hành trang giã từ .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
