Du ký “ Vạn lý độc hành “ , một mình một ngựa sắt Honda wave alpha 100cc đi từ Móng Cái – Đông Bắc Việt Nam đến đảo Phuket – Tây Nam Thái Lan , dự kiến hơn 3 tháng và 10.000km .
Lào Cai – thành phố biên giới bên ngả ba sông Hồng và sông Nậm Thi .
Thành phố Lào Cai là thủ phủ của tỉnh cùng tên , nằm bên cạnh sông Hồng và cách Hà Nội khoảng chừng 300km về hướng tây bắc . Đây là nút giao thông lớn , có quốc lộ 4D – vành đai biên giới từ Mường Khương đông bắc đổ xuống , có quốc lộ 70 bên tả ngạn sông Hồng phía đông nam từ Đoan Hùng miền xuôi chạy lên , có quốc lộ 4D từ Sa Pa trên cao hướng tây nam xuống .
Giấc mơ của thực dân Pháp là đi vào thị trường rộng lớn miền tây nam Trung Hoa qua cửa Vân Nam nên một con đường xe lửa được gấp rút xây dựng từ 1901 và hoàn thành năm 1912 , với hàng vạn công nhân đã bị thiệt mạng trong thời gian làm tuyến đường sắt Hải Phòng – Hà Nội – Lào Cai – Hà Khẩu – Côn Minh . Chặng Hà Khẩu – Côn Minh là tuyến đường sắt đi quanh co qua nhiều vùng miền rất đẹp của nước Trung Hoa , rất tiếc cách đây nhiều năm đã ngưng hoạt động , nhưng đang được làm hồ sơ trình lên Unesco để được công nhận là Di sản văn hóa thế giới .
Phía cửa ngõ đông nam Lào Cai ta mới khánh thành “ Đường cao tốc “ Nội Bài – Lào Cai , chạy theo bên hữu ngạn sông Hồng , làm giao thông giữa Hà Nội và Lào Cai thuận tiện thấy rõ !
Từ xưa nơi đây đã có phố xá và mang tên là Lão Nhai , theo tiếng Hán – Việt xưa là Phố Cổ , lâu ngày đọc trệch đi thành Lào Cai . Thành phố trải dài nhiều cây số dọc theo hai bờ sông Hồng . Đây là thành phố ngả ba sông , nơi sông Nậm Thi chảy vào sông Hồng . Sông Hồng chảy từ bắc xuống nam và là biên giới thiên nhiên của Ta và Tàu , Tàu ở bên tả ngạn và Ta ở bên hữu ngạn . Từ ngả ba với sông Nậm Thi sông Hồng bỏ nước Tàu sau lưng để hoàn toàn thuộc về đất nước Việt Nam , chảy thêm khoảng 500km nữa và ra đến vịnh Bắc Bộ – Biển Đông !
Còn con sông Nậm Thi , phát nguyên trên đất Việt Nam , gần thị trấn Mường Khương chạy gần như song song với biên giới Ta và Tàu . Đến địa phận Lào Cai – Việt Nam và Hà Khẩu – Trung Hoa thì sông Nậm Thi là biên giới thiên nhiên của Ta và Tàu theo trục từ đông qua tây , chấm dứt tại ngả ba nơi sông Nậm Thi đổ nước vào sông Hồng . Bờ phía bắc sông Nậm Thi là Trung Hoa và bờ phía nam sông Nậm Thi là nước Việt Nam .
Khách lên Lào Cai thường nghe câu ca dao :
Ai xui tôi đến nơi này ,
Bên kia Cốc Lếu bên này Lào Cai .
Có cây cầu Cốc Lếu giữa thành phố , bắt qua sông Hồng – cầu này nằm hoàn toàn trên địa phận Việt Nam nối hai khu phố xưa kia . Lào Cai ở bờ đông sông Hồng , có đường bộ và đường xe lửa từ Hà Nội lên , có cửa khẩu và cây cầu biên giới qua Tàu . Cốc Lếu ở bờ tây sông Hồng , có ngôi chợ cùng tên . Tên Cốc Lếu theo tiếng địa phương có nghĩa là “ gốc cây gạo “ , chắc xưa kia chợ được họp dưới gốc cây gạo nên được lấy tên là chợ ở gốc cây gạo – chợ Cốc Lếu !
Cây cầu Cốc Lếu qua sông Hồng đã đi vào âm nhạc của Phạm Duy qua nhạc phẩm “ Bên cầu biên giới “ . Ta có thể hiểu đó là cây cầu gần sát biên giới chớ không phải là cây cầu biên giới nối hai nước là cây cầu Hà Kiều 1 – cầu dành cho xe lửa lưu thông qua sông Nậm Thi cách cầu Cốc Lếu không quá 500m . Nhạc sĩ Phạm Duy kể lại rằng :
Sau Đại hội Nhân dân hè 1950 tại Việt Bắc , nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát thầm thì : “ Đoàn thể cử tao nói cho mày biết . Mày đã được kết nạp , sẽ được cử đi Moscou , sẽ được ông Cụ gắn cho một huân chương chiến sĩ , nhưng có điều kiện . Mày phải bỏ cái tính “ chơi “ của mày đi , mày phải khai tử bài Bên cầu biên giới và nếu xuất ngoại thì Thái Hằng phải ở lại , một mình mày đi thôi . Về suy nghĩ , mấy hôm nữa , trả lời tao ! “
Nhạc sĩ Phạm Duy không chọn Moscou , cũng không nhận huân chương chiến sĩ , nhưng vẫn trung thành với Bên cầu biên giới và . . . nhứt là trung thành với Thái Hằng ! Không lâu sau đó ông và gia đình hồi cư về Hà Nội và đã vào lập nghiệp ở Sài Gòn từ 1951 .
Du khách hầu như không lưu trú tại Lào Cai , chỉ đi ngang qua đây và lên Sa Pa hoặc qua Hà Khẩu bên Tàu chơi . Từ khi có “ Đường cao tốc Nội Bài – Lào Cai thì nhiều người đi xe buýt thẳng từ các tỉnh thành ở miền bắc để lên Sa Pa nhanh hơn , tiện hơn và ít tốn hơn là đi xe lửa đến ga Lào Cai rồi thêm một lần xe buýt Lào Cai – Sa Pa .
Ai có thêm một tí thời giờ , có thể nghỉ tại Lào Cai một hoặc hai đêm để biết rõ hơn thành phố biên giới bên cạnh sông Hồng và sông Nậm Thi . Khu vực chung quanh nhà ga xe lửa lâu nay vẫn nhộn nhịp với nhiều du khách , khách sạn , nhà nghỉ , văn phòng du lịch , café , nhà hàng v . . . v . . . Khu chợ Cốc Lếu bên hữu ngạn có vẻ trầm lắng hơn một tí .
Cách cây cầu xe lửa – cầu Hà Kiều 1 khoảng chừng 400m , Đền Thượng được lập năm 1680 dưới triều Lê , thờ Quốc Công Tiết Chế – Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn , nằm bên sông Nậm Thi trên triền đồi và ngạo nghễ nhìn qua nước Trung Hoa ở mạn bắc sông Nậm Thi .
Cạnh đền là cây đa đại cổ thụ rất đẹp , được công nhận là Di sản quốc gia , trồng vào thời điểm xây dựng đền , tuổi đã gần 350 năm . Cây đa Đền Thượng cao hơn 30m , tán rất rộng , chu vi thân cây là . . . 44m , tương đương với 25 người ôm ! Cây có nhiều thân và vô số rễ phụ to cở bắp đùi , cá biệt có rễ phụ to bằng cả thân người !
Rất đáng tiếc là ở cổng vào Đền Thượng dưới đường cái và cổng vào Đền thờ Hưng Đạo Đại Vương trên đồi đều tuyệt nhiên không có một chữ tiếng Việt Nam nào mà toàn là . . . chữ Tàu ! Hướng dẫn viên du lịch sẽ phải ăn nói , thuyết minh như thế nào cho du khách nghe , nhứt là khách từ bên Tàu qua đây chơi ! Mấy ông tiến sĩ . . . giấy của sở văn hóa thể thao du lịch tỉnh Lào Cai có biết và có quan tâm đến chuyện này hay không ?
Và cũng xin phép được lên tiếng để báo động về tình hình buôn Thần bán Thánh ở khắp các Đền thờ trong nước Ta hiện nay ! Người đến đền thờ , chẳng biết Trần Hưng Đạo là ông nào , và ông này đã làm được gì cho quê hương đất nước , thiên hạ chỉ đến rồi thuê người làm những “ dịch vụ “ nghiêng nặng về đồng bóng , mê tín dị đoan và chủ yếu là xin tài xin lộc , càng nhiều càng tốt , càng nhanh càng tốt !
Điểm thăm quan thú vị của Lào Cai là thành phố Hà Khẩu , cũng nằm bên sông Hồng và sông Nậm Thi , khác là nằm ở bờ bên kia , chỉ cần đi bộ qua cầu Hà Kiều 2 là qua . . . Tàu ! Nếu có quốc tịch ngoại quốc , bạn phải có sẵn visa đã xin từ trước . Người có quốc tịch Việt Nam có thể nhờ các công ty du lịch hoặc khách sạn mình đang ở làm một “ Giấy thông hành “ , cần thẻ chứng minh nhân dân cộng với 2 tấm hình 4 x 6 và nữa ngày .
Có người không làm giấy thông hành mà lại chọn con đường ” tiểu ngạch “ – còn được gọi là “ Chuyến đò vĩ tuyến “ ! Trước Đền Thượng , cách cửa khẩu chính thức khoảng 400m , có bến đò nhỏ bên sông Nậm Thi , khách đóng ít tiền và . . . qua đò biên giới ! Khi muốn về Việt Nam , đứng bên Tàu gọi to là đò qua đón . Hà Khẩu đang sống nhờ buôn bán và du khách Việt nên chính quyền dễ dãi , thả lỏng trong chuyện . . . “ Chuyến đò vĩ tuyến “ ! Vì sông Nậm Thi ở đoạn này là biên giới thiên nhiên giữa hai nước , chảy theo hướng đông qua tây gần như song song với vĩ độ 22o30’ nên ta có thể gọi cho vui là “ Chuyến đò vĩ tuyến “ , nhại theo nhạc phẩm “ Chuyến đò vĩ tuyến “ của nhạc sĩ Lam Phương nói về vĩ tuyến 17 trên sông Bến Hải của những năm đã xa xưa lắm rồi !
Trước khi đến Lào Cai – Hà Khẩu , con sông Hồng có 58km chạy dài làm biên giới thiên nhiên giữa Ta và Tàu theo hướng tây bắc – đông nam . Tại ngả ba với sông Nậm Thi , sông Hồng rời Hà Khẩu , bỏ nước Trung Hoa đàng sau lưng để vào địa phận Việt Nam .
Phố xá của Hà Khẩu có phần đậm đặc , nhộn nhịp , đông vui hơn Lào Cai . Du khách Việt thường là đi và về nội trong ngày , nếu muốn ở lại qua đêm phải khai báo lúc làm thủ tục xuất nhập cảnh ! Hà Khẩu là thành phố thuộc về vùng sâu vùng xa của tỉnh Vân Nam , sống nhờ buôn bán với Việt Nam , dân ở đây hiếu khách , biểu hiện thân thiết niềm nở với dân Việt Nam ta .
Thế mới biết là phải kỹ càng thận trọng khách quan trong chuyện đánh giá người khác , nhứt là khi xem xét thông qua hình ảnh một nhóm người như tụi du khách hạ cấp qua nước khác chơi hoặc một tập đoàn sẵn sàng phá hoại , hủy diệt môi trường sống của nước khác với qui mô lớn chỉ với mục đích duy nhứt là thu về lợi nhuận !
Ta có thể gay gắt lên án chính quyền Trung Cộng có nhiều sách lược tham lam , bá quyền , thô bạo đụng chạm nặng đến quyền lợi chính đáng của nước Việt Nam ! Còn người Trung Hoa đối với Ta như thế nào Ta cũng sẽ không hồ đồ mà phải công bằng , cân nhắc , xem xét trước khi có những nhận xét về họ !
Trước đây chính quyền thực dân Pháp cho qua Việt Nam đa số là tụi hạ cấp , đầu trộm đuôi cướp , thậm chí tụi tội phạm , tụi bất lương khốn khiếp để cai trị đè đầu đè cổ dân ta . Qua đến Pháp , ai trong chúng ta cũng phải nhìn nhận là được thấy người Pháp qua lăng kính đẹp đẽ hơn , thâm chí có rất nhiều người Pháp đã ủng hộ nhiệt tình cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp , giành độc lập của nhân dân Việt Nam !
Du khách Việt không lo chuyện bất đồng ngôn ngữ . Nhiều cửa hàng có bảng hiệu bằng tiếng Việt , nhân viên là người Việt , dùng tiền Việt vẫn được ! Dùng được cả mạng điện thoại di động Việt Nam . Dân Việt Nam và Trung Hoa sống với nhau tương đối đề huề ở nơi xa xôi này ! Người Việt buôn bán ở Hà Khẩu rất đông , không khác gì người Hoa ở Chợ Lớn . Một số gia đình là kết quả của hôn nhân Việt – Hoa , cũng có không ít người Hoa học nói và ăn ở theo người Việt !
Bên con đường lớn cạnh sông Hồng có chợ Biên Cương Mậu Dịch ghi bằng hai ngôn ngữ Việt – Hoa . Chợ rất lớn , bán đủ các thứ trên đời ! Nhiều tiệm người Việt bán các mặt hàng điện tử , tạp hóa , thức ăn Việt – Hoa . Sản phẩm Việt Nam cũng được bày bán tại đây khá nhiều như giày dép , thuốc lá , trái vải khô , nho khô và đặc biệt là kẹo dừa Bến Tre rất được người nơi đây ưa chuộng ! Ngược lại , người Việt qua Hà Khẩu mua những thứ như trái cây , gồm táo , lê , cam đỏ cùng một số trang thiết bị , đồ dùng trong nhà về bán trong tỉnh và vùng lân cận .
Cũng có xe ôm , có xe buýt công cộng chạy bằng điện như trong sân Golf , xe hoàn toàn . . . hở hang , không có cửa , chở được 10 người ngồi , rất thích hợp cho du khách .
Ta thường nói : “ Ăn cơm Tàu , ở nhà Tây và . . . lấy vợ Nhựt “ . Ai chưa được ở nhà Tây , chưa có vợ Nhựt thì ít nhứt sẽ được thưởng thức cơm Tàu khi qua Hà Khẩu chơi ! Các món bình dân lề đường thì có bánh bao , mì , cuốn sủi – phở bò , thức ăn nơi đây được nấu nướng theo khẩu vị miền Vân Nam , nhiều món lạ miệng , đa phần là rau cải , cải bó xôi xào hay nấu canh , ngoài ra có những loại cá sông cá suối rất hấp dẫn !
Mình đi vào khu phố có hiệu sách để tìm mua cho được mấy tấm bản đồ Việt Nam – Lào – Kampuchia – Thái Lan và Đông Nam Á để xem chính quyền Trung Cộng hiện nay ngang ngược và xấc xược , hỗn láo đến cở nào !
Sau một ngày dạo chơi bên đất nước Trung Hoa , lúc về lại Lào Cai – Việt Nam , qua trạm công an cửa khẩu của nước bạn mình thấy có điều này hay và rất thú vị :
Ngay tại quầy kiểm tra hộ chiếu phía bạn , trước mặt mỗi nhân viên công an là một máy để khách đánh giá thái độ làm việc của người này sau khi khách được xuất cảnh và nhận hộ chiếu . Và mức độ để đánh giá gồm : Rất tốt , tốt , được và xấu ! Thấy việc này chắc mọi người Việt Nam sẽ dễ dàng liên tưởng đến mới đây có bày ra chuyện đánh giá mức tín nhiệm của quốc hội Việt Nam đối với quan chức của mình , thật sự là trò hề hạ cấp dưới mắt dân chúng ta và cộng đồng quốc tế ! Nói thì hơi méo mó một chút chứ đánh giá gì mà lại gồm các mức độ như : “ Trên cả tuyệt vời , thứ đến thì . . . tuyệt vời , dở hơn nữa thì . . . thượng hảo hạng và hàng chót , hàng đội sổ vẫn là . . . hảo hạng “ !
Về Lào Cai , nghỉ ngơi một tí , cơm nước xong mình đi dạo một vòng phố , dạo công viên Thủy Hoa yên lặng trải dài cả cây số bên bờ tây sông Hồng , ngắm phố Hà Khẩu bên bờ đông với muôn vạn ánh đèn màu , ngắm cây cầu Cốc Lếu của nhạc phẩm Bên cầu biên giới , lung linh trong đêm Lào Cai by Night !
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
