Du ký Lang thang rong ruổi ngang dọc các tỉnh thành ở đồng bằng sông Cửu Long bằng xe máy Honda Wave RSX 110cc .
Bài số 5 . Từ Hồng Ngự lên biên giới Việt Nam – Campuchia , chạm 3 cửa khẩu : Thường Phước – Vĩnh Xương – Khánh Bình . Đi dọc ven búng Bình Thiên , theo sông Bình Di , sông Phú Hội , rồi sông Châu Đốc , về thành phố Châu Đốc .
Đã ghé Hồng Ngự 2 lần , lần đầu từ Campuchia xuống đến cửa khẩu Vĩnh Xương , đi phà qua Thường Phước , về Hồng Ngự . Lần sau , cũng gần 10 năm rồi , đi Phnom Penh qua cửa khẩu Thường Phước .
Lần này , cây cầu trên quốc lộ 30 dẫn vào thành phố đang sửa chữa nên bị đổi hướng , phải chạy lòng vòng và lạc vào khu đô thị mới , nơi có quảng trường Võ Nguyên Giáp , được quy hoạch rộng mênh mông và nhiều nhà mới – to – đẹp . Ít phút sau , định thần lại , tìm đến chợ và nhớ ra con đường dẫn đến khách sạn đã từng trọ những lần trước , ngay trung tâm phố , gần chợ , gần ngả 3 chỗ sông Sở Thượng gặp sông Tiền Giang .
Hồng Ngự không lớn lắm , khoảng 100.000 dân cư , nằm ở thượng nguồn , nơi sông Tiền Giang rời Campuchia vào địa phận Việt Nam , cách Campuchia chỉ 7km và cách Sài Gòn 180km về phía tây qua đường Tân An – Tân Thạnh – Tràm Chim xuyên qua tỉnh Đồng Tháp cũ . Nếu đi đường qua Tân An – Cai Lậy – Cao Lãnh , quốc lộ 1 và quốc lộ 30 sẽ dài 225km .
Chợ mới , nằm ở vị trí trung tâm , bao quanh là mấy con đường với những tiệm buôn bán hàng hóa , tiệm vàng , quán ăn , nhà băng , đồ điện tử v… v… Trước mặt chính của chợ là tượng đài Cá Tra , con cá đã giúp dân nơi đây thoát khỏi cảnh nghèo khó , nhiều người giàu lên nhờ biết nuôi và kinh doanh cá tra .
Đường Lý Thường Kiệt là con đường bờ kè , ngay ngả 3 sông Sở Thượng đổ nước vào sông Tiền Giang . Nơi đây vẫn còn ngôi chợ cũ của Hồng Ngự . Chiều tối , đoạn bờ kè chung quanh chợ cũ hơi xôn xao nhộn nhịp một chút nhờ đèn đuốc và khách của mấy quán cafe – chè và mấy hàng ăn uống , quà vặt bên bờ sông
Bên cạnh Hồng Ngự , nằm giữa lòng sông Tiền Giang là cù lao Long Khánh , rộng chừng 20 cây số vuông , dân cư sinh sống đông đúc lâu đời , ở hai đầu đều có bến đò . Bến phía đông tên An Thạnh – Chợ Miễu nối Hồng Ngự với mặt phía đông của đảo . Bến đò số 2 nằm bên phía tây , chở khách qua thị trấn Tân Châu – An Giang .
Bạn nào muốn đi chặng Hồng Ngự – Châu Đốc có thể đi xuyên qua cù lao , ghé tham quan những vườn ổi – nho – xoài – bưởi xum xuê trĩu quả , làng nghề dệt khăn choàng cổ , được thưởng thức các món ngon tại địa phương như : Gỏi xoài khô cá sặc , cá lóc nướng trui , vào mùa nước nổi thì có món lẩu cá linh với bông điển điển rất ngon , có màu vàng lóng lánh rất đẹp .
Lộ trình hôm nay là Hồng Ngự – Châu Đốc nhưng chúng ta không đi theo đường ngắn và đơn giản mà lại chọn con đường dài hơn , lắc léo hơn và rắc rối hơn nhưng bù lại là cảnh và vật trên đường đi vô cùng phong phú , hấp dẫn .
Rời Hồng Ngự , gặp ngày đẹp trời khô ráo , hứa hẹn sẽ nhiều nắng nóng , thuận lợi cho hành trình trên yên ngựa sắt .
Tỉnh lộ 841 , qua cầu Rồng vượt sông Sở Thượng . Cầu được người dân gọi như vậy vì trên thành cầu có 2 con rồng vẫy vùng uốn lượn , không biết có “bà con” với 2 con rồng trên cầu Rồng – Đà Nẵng của Điêu khắc gia Phạm Văn Hạng hay không mà sao thấy giống lắm !
Từ cây cầu này , nếu đi theo đường ven sông Sở Thượng , ngược phía thượng nguồn khoảng 7km sẽ gặp biên giới Campuchia , tiếp tục ven sông đi giữa vùng đất bằng phẳng vắng vẻ chung quanh toàn là nước mênh mông trong Mùa Nước Nổi sẽ là trải nghiệm vô cùng độc đáo cho khách miền xa . Đi theo con đường mạo hiểm này , sẽ đến cửa khẩu Thường Phước sau 30km .
Nhưng lần này chúng ta chạy theo bên trái – tả ngạn sông Tiền Giang , theo tỉnh lộ 841 . Hai bên đường rất nhiều nhà trồng cây Hoàng Yến , nở hoa vàng quanh năm , xứng đáng được đặt tên Con đường hoa vàng .
Km 25 – Bến đò và cửa khẩu Thường Phước
Có khu đô thị phố xá nho nhỏ sát biên giới , ghé vào để nhờ mấy cháu trong cửa hàng điện thoại tắt dùm chức năng tự động Roaming – chuyển vùng phủ sóng , vì đi lẩn quẩn ở khu vực biên giới dễ bị Roaming ngoài ý muốn , bị mất tiền hòa mạng cho sóng điện thoại Campuchia rất uổng phí .
Đi thẳng chừng 500m sẽ đến cửa khẩu Thường Phước – Việt Nam và Koh Roka – Campuchia , đi thêm 110Km sẽ đến thủ đô Phnom Penh . Chúng ta xuống bến đò vượt sông Tiền Giang qua Vĩnh Xương tỉnh An Giang .
Nơi đây , sông Mekong phình ra rất rộng , bắt đầu chảy vào lãnh thổ Việt Nam , được gọi là sông Tiền Giang và chảy theo hướng tây bắc – đông nam . Hai bên bờ đều có cửa khẩu qua Campuchia , trên đất liền và cả trên mặt sông nên số lượng hàng hóa qua biên giới rất lớn .
Phà vượt Tiền Giang , gặp nhiều tàu – thuyền – xà lan lớn , tấp nập vận chuyển hàng qua biên giới . Phía bờ Vĩnh Xương có cả một cụm nhiều nhà bè , chuyên nuôi cá tra .
Có người vẫn còn gọi là bến đò , chắc trước đây chỉ có đò đưa người qua sông chứ không có phà to chở cả xe hơi lớn như bây giờ .
Rời bến phà , đi theo lối nhỏ ven sông khoảng 1km là trạm biên giới Vĩnh Xương – Việt Nam và Kam Samnor – Campuchia , cột mốc 241. Từ cầu Kè Vĩnh Xương , nơi con kênh Nhánh Đông gặp sông Tiền Giang , chúng ta làm một chuyến “Tuần Tra Biên Giới” .
Con đường trải nhựa , từ lâu không được bảo dưỡng nên nhiều chỗ bị hư hỏng nhưng đi xe máy vẫn tạm được . Nhà cửa lác đác hai bên đường , bên tay phải là Kênh Nhánh Đông , cách biên giới chỉ chừng 1km , đi vài cây số gặp ngả 3 không có bảng chỉ đường nên phải ghé nhà dân bên đường hỏi thăm cho chắc . Gặp một nhóm đàn ông 5 – 6 người đang ngồi dưới sàn nhà , chuẩn bị đồ ăn đủ các món và đương nhiên không thiếu mấy chai rượu đế . Anh em vui vẻ chỉ đường đi đến Búng Bình Thiên và hăng hái mời mình cùng . . . nhập cuộc nhậu , lúc mới 11g ! Chắc anh em lai rai một chút , ngủ trưa một chút rồi làm việc tiếp .
Quẹo phải , qua cầu Phú Quý và đi tiếp theo Kênh Nhánh Đông , rồi qua cầu Cỏ Lau . Nơi đây , chúng ta sẽ thấm thía khái niệm Mùa Nước Nổi ở đồng bằng sông Cửu Long : Nước từ con kênh tràn qua cánh đồng , trở thành biển nước , tuy không sâu lắm nhưng rộng mênh mông – bao la – bát ngát ngút ngàn tới chân trời , tới biên giới Campuchia hoặc hòa với cánh đồng , cũng ngập đầy nước bên nước bạn . Tôm cá thủy sản cũng ào ào theo con nước lên tràn về , đem cho bà con ta nguồn thu nhập trong Mùa Nước Nổi .
Km 36 – Ngả 3 , nơi Kênh Nhánh Đông gặp sông Hậu Giang . Phía bên kia con kênh vẫn là đất Việt Nam nhưng biên giới chỉ cách 50m !
Tại địa điểm này , một nhánh lớn của sông Mekong , bên Campuchia tên là sông Bassac , vào Việt Nam được gọi là sông Hậu Giang . Nơi đây , con đường quẹo trái , sau vài trăm thước có bến phà Đồng Đức qua sông Hậu Giang . Đi tiếp gần 1km , thấy Búng Bình Thiên hiện ra trước mắt .
Km 41 – Búng Bình Thiên .
Tỉnh lộ 957 ven bờ phía nam của búng đã cũ nhưng nhờ ít xe cộ lưu thông nên chạy xe máy khá thoải mái . Búng hoặc Boeng hay Bueng là tiếng Khmer – Lào – Thái , có nghĩa là hồ nước , đầm nước . Ngay nhà ga xe lửa Phnom Penh là hồ Boeng Kak rộng cả trăm ha , hoặc ở Thái Lan , chỗ sông Mekong chảy qua vùng Đông Bắc – Ixan có thành phố Bueng Kan . Có thể nó là bưng nhưng ta lại đọc thành búng . Búng Bình Thiên được hiểu là hồ nước “Yên bình như ở thiên đường” hay “Trời cho yên bình” .
Bình thường búng dài khoảng 4km rộng chừng 500m , sâu chừng 6m , diện tích mặt hồ khoảng 200ha , thông với sông Bình Di . Nước ở hồ trong và sạch , tới mùa nước nổi hồ phình ra rất to , diện tích có thể lên đến 800ha – 1.000ha với rất nhiều tôm cá thủy sản , nguồn lợi của trời ban cho bà con nơi đây .
Ven hồ có một làng người Chăm Islam sinh sống , gần Thánh đường Hồi giáo Masjid Al Khairiyah uy nghi cổ kính . Bà con Chăm giữ gìn nét văn hóa , tôn giáo , phong tục tập quán riêng biệt , sống hiếu khách – hài hòa – đoàn kết với người Kinh . Đàn ông Chăm thường quấn xà rông , mặc áo sơ mi , đầu đội mũ trắng . Phụ nữ từ lúc còn nhỏ đã được học cách quấn khăn Mat’ra trùm đầu cho kín đáo .
Du khách được cho bềnh bồng đi quanh hồ trên ghe thuyền với nhóm nhỏ 4 – 6 người , khám phá những góc hồ đầy bông sen – bông súng – bông điên điển , được thưởng thức những món ngon dân dã như :
– Chuột đồng xào sả ớt
– Lẩu cá linh , bông điên điển
– Cá lóc nướng trui
– Chả cá linh
Có chút thời giờ và hoàn toàn được “độc lập , tự do” với xe máy nên chúng ta dạo một vòng ở thị trấn Long Bình , nhỏ nhưng đặc biệt nằm ngay ngả 3 nơi sông Bassac và chi lưu là sông Bình Di . Nơi đây sông Bassac bắt đầu chạm vào địa phận Việt Nam nhưng như vẫn nuối tiếc nên lờ lững làm dòng sông biên giới đi giữa hai quốc gia , bên trái – tả ngạn là đất Campuchia , bên phải – hữu ngạn là đất Việt Nam . Được 10km , tới đồn biên phòng Đồng Đức , sông chảy hoàn toàn trong đất Việt Nam và được gọi là Hậu Giang .
Từ ngay ngả 3 sông này , có chợ Long Bình , có cột mốc 246 , theo con đường nhỏ vắng vẻ chúng ta đi ven sông Bình Di . Bên này là Việt Nam và bên kia sông , chỉ cách chừng 60m – 80m là đất Campuchia . Đường ven sông này tiếp tục dẫn chúng ta đi dưới cây cầu biên giới to lớn bắc qua sông Bình Di , xuyên qua khu vực ven sông , và cuối cùng gặp cầu C3 – chợ Nhơn Hội , sau 15km . Cầu C3 – chợ Nhơn Hội là nơi sông Bình Di đổ nước vào Búng Bình Thiên .
Đã quá trưa và cũng đến lúc phải nghỉ ngơi nên mình ghé vào quán bên đường để giải khát và dùng bữa trưa . Gặp cô chủ quán vui tính , vừa buôn bán vừa chuyện trò bông đùa với khách hàng nên làm cho bữa cơm tuy đơn sơ thanh đạm nhưng rất ngon .
Về vùng quê – vùng sâu – vùng xa mới thấy bà con ta đại đa số còn nghèo khổ lắm – còn phải ngày ngày làm việc lam lủ – tay làm hàm nhai , đời sống còn bấp bênh vô cùng . Xã hội ta đang phân cách dữ dội , hố phân biệt giàu nghèo quá sâu . Tụi quan tham nhũng và tụi lừa đảo coi thường pháp luật càng ngày càng nhiều – càng ngày càng giàu – càng ngày càng lộng hành . Công nhân khó có việc làm , tiểu thương buôn bán khó khăn , người dân hiền lành thấp cổ bé miệng chịu nhiều thiệt thòi , “nghèo bền vững , nghèo muôn năm”
Cơm nước xong , chúng ta có 2 lựa chọn để tiếp tục cuộc hành trình :
– Từ cầu C3 – chợ Nhơn Hội , quẹo trái , đi ngược tỉnh lộ 957 ven theo Búng Bình Thiên một lần nữa để ra quốc lộ 91C , đi trên đường to , theo sông Hậu Giang về tới Châu Đốc .
– Cũng từ cầu C3 – chợ Nhơn Hội nhưng quẹo phải , cũng vào tỉnh lộ 957 nhưng xuôi theo sông Bình Di , rồi sau đó là nhập vào sông Phú Hội sát biên giới với Campuchia , khúc chót gặp sông Châu Đốc , rồi gặp quốc lộ 91C tại cầu Cồn Tiên , cửa ngõ phía bắc vào thành phố Châu Đốc .
Muốn tránh đường lớn và muốn đi trên đường “Tuần Tra Biên Giới” nên mình chọn phương án 2 , đi trên tỉnh lộ 957
Dù thuộc vùng biên giới – vùng sâu – vùng xa nhưng khu vực này đã có người Việt Nam sinh sống từ lâu đời , hình thành đầy đủ điện – đường – trường – trạm , thấy có nhiều nhà bên phía gần sông nước , chắc bà con sống nhờ vào nguồn lợi thủy sản
Km 46 – Ngả 3 sông Bình Di nhập vào sông Angkor Borei – Phú Hội .
Sông Bình Di chỉ dài 20km , nối từ sông Bassac – Hậu Giang qua sông Angkor Borei – Phú Hội . Từ đây sông chảy hoàn toàn trên đất Việt Nam , biên giới Campuchia cách sông khoảng 1km , có chỗ chỉ 100m – 200m về phía tây . Nhà cửa hai bên đường nhiều thêm , thấy có sự xuất hiện của chùa Phật giáo Hòa Hảo và Thánh thất Cao Đài .
Km 60 – Ngả 3 sông Phú Hội nhập vào sông Châu Đốc .
Tại Vĩnh Hội Đông , sông Phú Hội nhập vào sông Châu Đốc , vừa rời Campuchia chảy vào Việt Nam , tiếp tục đi sát biên giới . Càng về xuôi , sông Châu Đốc và sông Hậu Giang càng xích lại gần nhau , mật độ nhà cửa và xe cộ càng cao
Km 72 – Cầu Cồn Tiên .
Nơi đây là cửa ngõ phía bắc của Châu Đốc và cũng là làng Chăm Đa Phước . Vừa đến , gặp một trận mưa ngắn nhưng thật lớn , may còn kịp vào trú mưa ngay ngả 4 trước khi qua cầu .
Bên kia sông Hậu Giang là làng Châu Phong và Châu Giang , một khu có rất nhiều bà con Chăm Islam sinh sống và làm du lịch rất thành công . Khách như đi vào thế giới Islam vì sẽ thấy nhiều Thánh đường Hồi giáo : Masjid Mubarak , Masjid Jamuil Azhar , Masjid Surau Jumarui Islam , và nhiều nữa .
Các cơ sở dệt thổ cẩm truyền thống trong làng và vô số cửa hàng cửa hiệu ghi tên và chữ Chăm rất lạ lẫm , có cả những nhà hàng nấu theo cách Halal vì người theo đạo Hồi không ăn thịt heo , phải tuân theo qui định nghiêm ngặt lúc giết mổ sinh vật và cách chế biến nấu nướng thức ăn .
Ngay trung tâm thành phố Châu Đốc có phà và cầu to để qua làng Chăm Châu Phong và Châu Giang rất thuận tiện . Du khách dễ dàng ghé qua thăm mấy làng Chăm này .
Km 74 – Tượng đài Cá Basa , ngay ngả 3 sông Châu Đốc nhập vào sông Hậu Giang .
Nếu tính thêm đoạn đường đi vòng từ Búng Bình Thiên lên ngả 3 sông có chợ Long Bình rồi theo sông Bình Di ngược về cầu C3 – Chợ Nhơn Hội thì cộng thêm 25km .
Châu Đốc không lớn lắm , trải dài từ chợ bên sông , theo đường Nguyễn Văn Thoại và tiếp nối là Tân Lộ Kiều Lương đến Miễu Bà Chúa Xứ Núi Sam . Khu phố cũ gồm chừng mười mấy con đường ngắn cắt nhau như bàn cờ , bao quanh ngôi chợ , gần công viên cây xanh , ngay tượng đài Cá Ba Sa nhìn ra ngả 3 , nơi sông Châu Đốc hòa với sông Hậu Giang .
Sau một hồi chạy xe dạo phố phường , tìm được phòng trọ tạm được , cách chợ và bờ sông chừng 500m , tiện đi bộ cho giãn gân cốt sau cả ngày trời cỡi ngựa sắt .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
Photos:
