Bài số 4 . Lang thang , len lỏi qua những cù lao và địa danh nằm giữa sông Tiền Giang và sông Hậu Giang : Mỹ Luông – Cù lao Giêng – Chợ Mới – Phú Mỹ – Chợ Vàm , vượt sông Tiền Giang qua An Hòa , đến Hồng Ngự .
Ngay tại trung tâm thành phố , nếu khách không ngại thức dậy sớm , có thể đi thăm chợ nổi ngay bên cạnh chợ Long Xuyên , dùng điểm tâm đơn giản trên ghe thuyền , bồng bềnh trên sông nước , trước mặt là cả một bức tranh sống động đầy màu sắc .
Muốn tìm hiểu về lịch sử , văn hóa của con người và vùng đất này , có thể ghé viện bảo tàng An Giang . Trung tâm phố có quảng trường với tượng đài chủ tịch Tôn Đức Thắng . Khu bờ kè và hồ Nguyễn Du là tụ điểm nhiều người thích ghé chơi vì có nhiều cây xanh bóng mát vừa có hồ nước to và vừa có mặt nhìn ra sông Hậu Giang .
Mấy chục năm vừa qua đã có nhiều cây cầu lớn bắt qua Tiền Giang , Hậu Giang và những chi lưu của 2 giòng sông lớn này . Nhưng đặc điểm của đồng bằng sông Cửu Long là đất bằng , được bồi đắp hình thành do phù sa từ hàng triệu triệu năm nên mạng lưới sông – ngòi – kênh – rạch như một mê hồn trận với hàng trăm bến đò – bến phà – bến cảng .
Ngay tại Long Xuyên có 2 bến phà
Bến phà Mỹ Hòa Hưng cạnh chợ Long Xuyên , qua cù lao Mỹ Hòa Hưng – còn gọi là cù lao Ông Hổ , nằm trên sông Hậu Giang . Trên cù lao , kênh rạch chằng chịt , nhiều làng bè nuôi cá , nhà hàng nổi . Khách có dịp tham quan các làng nghề dệt chiếu – mộc – rèn , những vườn cây sai trái , trĩu quả .
Nơi đây có khu lưu niệm chủ tịch Tôn Đức Thắng , 1888 – 1980 , với đền thờ Bác , nhiều công trình văn hóa nghệ thuật trên khuôn viên rộng 6,7 ha . Ngôi nhà của cụ thân sinh , nơi Bác Tôn lớn lên , được gìn giữ bảo quản rất tốt .
Hiện nay còn gần 100 ngôi nhà xưa trên cù lao , tuổi đời hơn cả trăm năm , được người dân bảo tồn nguyên vẹn với những câu chuyện thú vị đi theo ngôi nhà . Nhiều người sinh sống ở đây , là con cháu , hậu duệ của những di dân từ Quảng Bình , theo Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh vào Nam mở cõi từ cuối thế kỷ 17 đầu thế kỷ 18 .
Những nhà cổ này thường được dựng theo thiết kế nhà sàn có chân cao để “sống chung với lũ” vì nơi đây là thượng nguồn sông Hậu Giang , mỗi năm vào dịp cuối năm dương lịch có 3 – 4 tháng là mùa nước dâng lên cao , khắp nơi chìm trong biển nước nhưng rất chậm , và bà con vui sướng đón nhận số lượng dồi dào tôm cá trời ban cho , theo con nước tràn về .
Km 02 – Bến phà An Hòa – Long Xuyên .
Buổi sáng đẹp , trời trong xanh , bến phà nhộn nhịp đón và đưa lữ khách sang ngang . Nơi phà cập bến , chúng ta vào đường tỉnh 944 , bắt đầu hành trình len lỏi qua những cù lao trải dài giữa Hậu Giang và Tiền Giang .
Du khách ngoại quốc và ngay cả người Việt Nam ta , nếu từ miền Bắc hay miền Trung vào đây chắc sẽ rất thích thú trước phong cảnh đồng bằng cùng với mạng lưới đường xá và kênh rạch ở Nam Bộ . Từ xa xưa đã có lác đác nhà cửa của di dân bên cạnh kênh – rạch – sông – hồ , gia đình nào cũng phải có ghe xuồng , dùng làm phương tiện đi lại . Dần dần có thêm những con đường đất cạnh con nước , rồi theo thời gian hàng trăm năm trở thành con đường kiên cố vững chắc như ngày nay .
Km 16 – Ngả 3 tỉnh lộ 944 gặp quốc lộ 80B .
Gần ngả 3 này có cây cầu Cựu Hội bắc qua con kênh cùng tên , có bến đò Phủ Thờ chở khách qua cù lao Giêng . Chúng ta quẹo trái , đi trên quốc lộ 80 theo sông Mỹ Luông , một nhánh của sông Tiền Giang , vài cây số rồi theo một con rạch tên Xép Cồn Phước .
Hai bên đường hiện rõ nhà cửa và lối sống ở vùng quê đồng bằng sông Cửu Long . Nhà không to lắm , không có nhiều nhà lầu cao , không phô trương , có nhiều cây xanh , có mảnh vườn hoặc sân nho nhỏ với những chậu cây cảnh .
Thỉnh thoảng có ngôi nhà trệt , kiến trúc kiểu của mấy ông Đốc Phủ Sứ Nam Bộ hơn trăm năm trước , được con cháu giữ gìn tốt tới ngày nay . Khách ghé viếng Đình Thần Mỹ Luông xong , đi tiếp vài cây số là đến Mỹ Luông .
Km 24 – Thị trấn Mỹ Luông .
Nhà văn Nguyễn Quang Sáng , 1932 – 2014 , sinh trưởng nơi đây , theo kháng chiến chống Pháp lúc mới 14 tuổi , tập kết ra miền Bắc và vượt Trường Sơn trở vào chiến trường miền Nam cũng rất sớm , năm 1966 . Ông để lại nhiều tác phẩm đã đi vào văn học và nghệ thuật như Chiếc lược ngà , Cánh đồng hoang v… v… Nhiều tác phẩm đã được chuyển thành phim .
Một người bạn của Nguyễn Quang Sáng là nhạc sĩ Hoàng Hiệp – tên thật là Lưu Trần Nghiệp , 1931 – 2013 , cũng sinh trưởng nơi đây , theo kháng chiến cũng rất sớm . Ông để lại sự nghiệp âm nhạc đáng nể , nhiều nhạc phẩm đã đi vào lòng người như : Câu hò bên bờ Hiền Lương , phổ thơ Đằng Giao , và nhất là bài Trường Sơn Đông , Trường Sơn Tây , phổ nhạc từ thơ của Phạm Tiến Duật .
Từ đây có cây cầu nối 2 cù lao to , xuống cầu Mỹ Luông – Tấn Mỹ là vào địa phận cù lao Giêng .
Cù lao Giêng nằm trọn trên sông Tiền Giang , dài chừng 12km rộng 7km , xuôi hướng tây bắc – đông nam theo dòng chảy của sông Cửu Long . Từ triều vua Minh Mạng , có lệnh cấm đạo , ruồng bố tín đồ Thiên Chúa giáo rất gắt nên một số người theo đạo , có cả các Cha người Pháp , kéo nhau đến đây trốn tránh , và dần dần lập ra các cơ sở tôn giáo ở cù lao Giêng .
Ngày xưa , nơi đây có bến xe ngựa , có bến đò lớn để trả và đón khách cũng như bốc xếp hàng hóa trên tuyến đường thủy Sài Gòn – Phnom Penh . Ngay ngả 3 đầu cầu , phía Cù lao Giêng , quẹo tay phải là cụm 2 cơ sở tôn giáo , đã tồn tại từ lâu trên đất này .
– Nhà thờ cổ xưa và tu viện của dòng Phan Xi Cô . Giai đoạn 1872 – 1946 , nơi đây từng là Chủng viện đào tạo linh mục cho giáo phận Phnom Penh – Nam Vang , bao gồm Nam Kỳ Lục Tỉnh và Campuchia . Cha Trương Bửu Diệp , 1897 – 1946 , xuất xứ ở họ đạo quê nhà Cồn Phước ngay gần đây , đã từng tu học tại Tiểu chủng viện nơi đây . Năm 1957 , cơ sở này được chuyển giao cho Dòng Phan Xi Cô và trở thành tu viện đến bây giờ .
– Tu viện Chúa Quan Phòng . Thuộc dòng nữ Providence . Ba khối nhà cao 3 tầng đồ sộ , xây kiểu chữ U , bao quanh khu vườn hoa to rộng , cây cỏ xanh tươi . Trên khuôn viên 70.000 mét vuông , còn rất nhiều nhà cửa cơ sở vật chất khác , được thiết kế xây dựng theo kiến trúc thuộc địa Pháp ở xứ nóng . Ngày trước , tu viện này nuôi dưỡng trẻ em mồ côi và những người già bệnh tật . Hiện nay tại đây là nơi an dưỡng của các nữ tu già yếu thuộc dòng tu này .
– Cùng trên một con đường , chỉ cách 2 tu viện gần 5km về hướng đông nam , tọa lạc chùa Phước Thành trên diện tích 4.000 mét vuông . Chùa “nổi tiếng” vì được ghi nhận kỷ lục Việt Nam với quần thể tượng Phật Tổ A Di Đà cao 39m cùng với 48 vị Bồ Tát Thánh Chúng rất lớn , có thể thấy từ xa .
Nếu nổi tiếng vì kỷ lục về những cống hiến thiết thực cho xã hội thì chắc mọi người hoan hỷ hơn – đắc ý hơn – hài lòng hơn – hoan nghênh hơn ! Nhưng ở xứ ta ngày nay rộ lên hiện tượng nhiều chùa tranh đua nhau để được công nhận “kỷ lục Guiness Việt Nam” về chùa rộng nhất , nhiều tượng La Hán nhất , Bảo Tháp cao nhất , tượng Phật lớn nhất , tượng Phật Di Lặc to nhất , tượng Phật nhập Niết Bàn dài nhất châu Á , có nhiều tượng nhất v… v…
Chùa được Hòa thượng Thích Bửu Đức khai lập năm 1872 , bị chiến tranh tàn phá nhiều lần vì từng cưu mang những chiến sĩ hoạt động cách mạng chống xâm lược và chùa cũng đã được tái thiết trùng tu nhiều lần .
Từ chùa , đi ngược về hướng 2 tu viện , quá ngả 3 chỗ có cây cầu Mỹ Luông – Tấn Mỹ khoảng 300m , đã thấy Thánh đường Cù lao Giêng trầm mặc bên đường .
Cha Augustinus Baptista Gazignol , 1843 – 1917 , khởi công xây dựng nhà thờ , thiết kế theo kiến trúc châu Âu , năm 1875 dưới triều vua Tự Đức và phải 12 năm sau mới hoàn thành , năm 1887 dưới triều vua Đồng Khánh . Mộ phần Cha Gazignol vẫn nằm trang trọng bên trong nhà thờ .
Phía sau Thánh đường là nghĩa trang công giáo , nhiều ngôi mộ đã hơn 150 năm , cổ kính rêu phong .
Đi tiếp con đường nhựa trước Thánh đường thêm 2,5km chúng ta tới Nhà thờ Đức Bà Cồn Trên . Nhà thờ không to lớn – cổ kính như Thánh đường Cù lao Giêng , lại nằm khiêm nhường ở bên một góc đầu cù lao nhưng thu hút rất nhiều khách hành hương kính viếng tượng đài Đức Mẹ Nhân Loại linh thiêng .
Cách nhà thờ Đức Bà Cồn Trên chỉ vài trăm thước là bến đò đưa khách vượt sông Tiền Giang qua khu du lịch Cồn Én , nhưng phải ngậm ngùi hẹn dịp khác vì nếu cứ thoải mái ghé khắp nơi thì còn lâu mới quay về Sài Gòn .
Nếu coi Cù lao Giêng như hình tam giác thì bến đò qua Cồn Én nằm ngay tại một đỉnh trên thượng nguồn . Từ đây chúng ta xuôi theo dòng chảy , về cầu Mỹ Luông – Tấn Mỹ .
Chỉ cách bến đò chừng 500m là chùa Ông Đạo Nằm – Thành Hoa Tự . Ông Đạo Nằm tên thật là Trần Hữu Thế – Hòa thượng Tịnh Nghiêm , 1904 – 1954 , tu hành theo phương pháp kỳ lạ là tọa thiền . Do vậy thiên hạ gọi là Ông Đạo Nằm , rồi tên chùa cũng được gọi như vậy . Trong đời hành đạo , Ông lập được 4 ngôi chùa , 3 chùa ở thành phố Đồng Tháp và sau hết là chùa Thành Hoa .
Ông thu nhận đệ tử xuất gia và tại gia , thuyết pháp cho bá tánh . Có những tín đồ mến mộ đã hiến cúng mảnh đất hơn 40.000 mét vuông ở đầu cù lao cho Ông xây chùa , hoàn thành năm 1953 .
Hòa thượng Tịnh Nghiêm – Ông Đạo Nằm , để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng dân chúng thông qua những hoạt động từ thiện thiết thực như tích trữ trong chùa nhiều lúa gạo , bà con nghèo khó trong vùng cứ tùy ý đến lấy về ăn . Thời gian chiến tranh loạn ly , cuộc sống nhiều bất an thiếu thốn , Ông Đạo Nằm đã dang rộng hai tay đón nhận , xoa dịu phần nào nỗi khổ niềm đau của những kẻ khốn cùng .
Chúng ta đi tiếp và qua cầu Mỹ Luông – Tấn Mỹ , rời cù lao Giêng , quẹo phải , vào quốc lộ 80B đi dọc theo sông Tiền Giang về hướng Chợ Mới .
Vừa qua chợ Mỹ Luông là thấy ngay bên đường Di tích Lịch sử Cột Dây Thép . Tại đây , tháng 4 năm 1930 , cờ đỏ búa liềm lần đầu tiên được treo phất phới làm thực dân Pháp ngỡ ngàng
Thêm vài cây số nữa là đến Chợ Thủ , rồi thị trấn Chợ Mới . Thấy bên đường có quán ăn , coi bộ bình dân – sạch sẽ – tươm tất và cũng đã quá ngọ nên mình ghé vào dùng bữa trưa . Đọc thực đơn thì được biết là . . . quán cơm chay ! Thôi thì hôm nay đã ghé viếng nhiều nhà thờ và nhà chùa nên bây giờ dùng cơm chay cũng là cái duyên đưa tới . Chắc nhờ bụng đói và bếp nấu nướng hay quá nên đã được một bữa cơm chay rất ngon .
Km 43 – Bến phà Thuận Giang .
Rời quán cơm chay ở Chợ Mới , đi vài cây số chúng ta tới bến phà Thuận Giang , vượt sông Vàm Nao .
Đây là con sông đóng vai trò quan trọng về mặt thủy lợi và giao thông vận tải , có nhiều điểm đặc biệt . Sông rất ngắn , nối Tiền Giang với Hậu Giang , chỉ 7km nhưng rộng 700m và sâu trung bình 17m , có chỗ sâu đến 30m . Khi nước lớn , dòng nước đẩy ngược từ Hậu Giang qua Tiền Giang . Khi nước ròng , dòng nước chảy ngược lại .
Nước sông chảy mạnh , tạo nhiều xoáy nước , sóng to hung dữ rất nguy hiểm nên từ xưa nay đã xảy ra nhiều vụ đắm thuyền . Đáy sông vẫn còn vô số xác ghe thuyền bị chìm từ mấy trăm năm nay . Dưới sông sâu hình thành nhiều hang hốc bí ẩn nên khúc sông này là nơi trú ngụ lý tưởng của những loài cá khổng lồ sông Mekong : Cá hô , cá tra dầu , cá bông gấm , cá vồ cờ , cá đuối , cá đao .
Mấy chục năm trước ngư dân tại Vàm Nao đánh bắt được cá hô trên 100kg là thường , đã có trường hợp đến 170kg . Ngày nay hiếm có cá khổng lồ , chỉ còn cá cỡ vài chục ký thôi . Mức độ nguy hiểm cũng giảm nhiều vì phía bên sông Hậu Giang đã đào rất nhiều kênh , dẫn thủy nhập điền , cấp nước cho ruộng vườn dưới hạ lưu . Và tên phà Thuận Giang cũng nói lên sự mong muốn của người dân bên con sông này : Mưa thuận gió hòa , giao thông thuận tiện , buôn bán thuận lợi .
Km 47 – Tổ đình Đức Huỳnh Giáo Chủ , Phật giáo Hòa Hảo . Khai lập năm 1939 .
Qua sông Vàm Nao , đi tiếp 4km theo con đường ven sông , chúng ta đến đất thánh của đạo Hòa Hảo . Tên đạo lấy từ quê hương của Đức giáo chủ Huỳnh Phú Sổ , 1920 – 1947. : Làng Hòa Hảo – Tân Châu , tỉnh Châu Đốc xưa , nay thuộc thị trấn Phú Mỹ – An Giang . Hòa Hảo là tinh thần “hiếu hòa và giao hảo” , còn tu thì “tứ ân hiếu nghĩa” gồm Ân tổ tiên cha mẹ , Ân đất nước , Ân đồng bào nhân loại , Ân tam bảo . Phật giáo Hòa Hảo chú trọng tu tại gia , thờ phượng và lễ vật dâng cúng đơn sơ .
Quốc lộ 80B dẫn chúng ta đi tiếp ven sông Tiền Giang , bên kia sông là tỉnh Đồng Tháp . Hai bên đường vẫn là cuộc sống êm đềm nhẹ nhàng của bà con vùng quê cù lao đồng bằng sông Cửu Long . Chúng ta tà tà đi qua chợ Phú Thọ , Đình Thần Phú An , nhà thờ Phú An và đến Chợ Vàm .
Km 62 – Bến phà Chợ Vàm – An Hòa .
Phà to băng qua 2 nhánh lớn của Tiền Giang , sông nước mênh mông . Cập bờ bên kia là địa phận tỉnh Đồng Tháp .
Quốc lộ 30 to rộng , trải nhựa phẳng phiu , chạy bên cạnh tả ngạn sông Tiền Giang . Trên đường thỉnh thoảng lại thấy công viên , tượng đài , hình ảnh con cá ba sa , nguồn thu nhập quan trọng của người dân nơi đây .
Km 75 – Thành phố Hồng Ngự .
Đích đến của ngày hôm nay , chỉ cách biên giới Việt Nam – Campuchia 7km .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
Photos:
