Du ký “Nam Kỳ Lục Tỉnh” , lang thang rong ruổi ngang dọc qua mấy tỉnh thành ở đồng bằng sông Cửu Long bằng xe máy Honda Wave Alpha RSX 110cc .
Bài số 10 . Bài cuối của chuyến đi miền Tây . Từ thành phố Cần Thơ , tiến về Sài Gòn .
Chúng ta thường nghe và đọc những câu ca dao như :
Cần Thơ gạo trắng nước trong ,
Ai đi đến đó lòng không muốn về .
Hai câu thơ lục bát này đủ nói lên tiềm năng kinh tế và sức hấp dẫn của vùng đất phương Nam , thủ phủ đồng bằng sông Cửu Long , còn được gọi là Tây Đô .
Cần Thơ , từ sau ngày 1 tháng 7 năm 2025 , nhận thêm 2 tỉnh , Sóc Trăng và Hậu Giang , nên hiện nay đã phình ra đến 6.360 km2 với hơn 4,2 triệu cư dân gồm đa số người Kinh , sống chung hài hòa với người Hoa và người Khmer .
Đạo Hòa Hảo phát triển rất mạnh nơi đây với 250.000 tín đồ , nhiều hơn Phật giáo có 195.000 người , và Thiên Chúa giáo 120.000 con chiên .
Với vị trí vô cùng thuận lợi , ngay ngả 3 to lớn của 2 dòng sông : Hữu ngạn , bờ phía nam sông Hậu Giang và bờ tây sông Cần Thơ , trung tâm đồng bằng sông Cửu Long , cách Sài Gòn 170 km về phía tây nam và cách Phnom Penh – thủ đô của Campuchia chỉ 265 km về hướng đông nam , Cần Thơ có mạng lưới giao thông rất tiện lợi .
Quốc lộ 1 và đường cao tốc Bắc Nam CT. 01 đi ngang đây . Quốc lộ 91 dọc theo sông Hậu Giang dẫn lên Long Xuyên – Châu Đốc , qua Campuchia hoặc ngược lại , xuôi ra hướng biển . Cần Thơ còn là một mê hồn trận với hệ thống giao thông đường thủy gồm 158 sông – kênh – rạch lớn nhỏ .
Với lợi thế có phòng trọ gần bến Ninh Kiều nên mình không cần dùng xe máy , được dạo bộ loanh quanh khu trung tâm phố xá để thư giãn gân cốt , bù cho gần cả ngày ngồi trên xe máy , chân tay cứng đơ !
Chợ Cần Thơ cũ , thuộc dạng chợ lồng có mái , nằm ngay bên bờ sông , cạnh bến phà và bến thuyền du lịch . Chợ không lớn lắm , nhiều năm nay đã biến thành chợ chuyên bán hàng thủ công mỹ nghệ , chủ yếu phục vụ du khách . Có cả một nhà hàng ngon – sạch – đẹp với những món ăn đặc biệt của địa phương , khách phương xa vừa thưởng thức ẩm thực Việt Nam vừa được ngắm cảnh thuyền bè nhộn nhịp trên sông .
Gần đó là chợ đêm Ninh Kiều với khu ẩm thực ngoài trời , đi ngang qua , mùi xào – nấu – nướng thơm phức từ các xe hàng tỏa ra ngào ngạt , nhiều khách không kiềm chế được , phải thử hết món này đến món khác . Chợ đêm không có gì nổi bật , chỉ có nhiều đèn đóm sáng rực , bán quần áo may mặt sẵn , giày dép , đồ dùng thường ngày , hàng kim khí điện máy , Smartphone và đồ phụ tùng v… v…
Chợ Cần Thơ , từ bến Ninh Kiều kéo dài theo đường Hai Bà Trưng , trải qua bến phà Xóm Chài , họp từ bờ sông Cần Thơ tràn lên hai bên đường Hai Bà Trưng , và nối tiếp với chợ Tân An ở khúc cuối đường Hai Bà Trưng . Hàng hóa rất đa dạng , đủ các thứ , từ đồ dùng thường ngày trong đời sống đến rau – củ – quả , gia cầm , nông sản tại địa phương và thủy sản tươi sống .
Buổi tối , khu bến Ninh Kiều chung quanh tượng đài Bác Hồ rất nhộn nhịp , đông người qua lại , hàng quán buôn bán tấp nập .
Trên bờ là công viên cây xanh , bà con ngồi chơi hóng gió . Dưới sông là bến tàu du lịch , có thuyền nhỏ chở khách dạo chơi trên sông ngắm đèn đuốc , có cả du thuyền nhà hàng , cao mấy tầng , chứa vài trăm khách vừa tiệc tùng vừa xuôi ngược trên sông trong tiếng nhạc xập xình .
Phía bắc bến Ninh Kiều , đầu đường Hai Bà Trưng , ngay ngả 3 sông Cần Thơ và rạch Cái Khế có bến cảng du thuyền và cầu đi bộ Ninh Kiều bắc qua rạch Cái Khế . Cầu được thiết kế quanh co uốn lượn trên sông nước , trang trí màu mè sặc sỡ , buổi tối rực rỡ – lấp lánh – lung linh muôn vàn ánh đèn , được bà con tụ tập dạo chơi chụp hình tới tấp . Cầu này còn có tên cầu Tình Yêu .
Bạn nào thức dậy sớm có thể đi tham quan chợ nổi Cái Răng , trên sông Cần Thơ , cách bến Ninh Kiều khoảng 6km . Chợ nhóm họp từ 4g – 5g sáng đến 9g là tan chợ . Ngày xưa chợ rất đông , vô cùng nhộn nhịp – sống động – hấp dẫn . Khung cảnh như một bức tranh đầy màu sắc .
Thời thế đổi thay , cách thức buôn bán cũng khác đi , chợ càng ngày càng thu hẹp dần , cộng thêm tổ chức du lịch bộc lộ nhiều yếu kém nên sức thu hút giảm mạnh . Thật đáng tiếc cho một cảnh chợ bồng bềnh trên sông nước , có truyền thống hàng trăm năm nay , đành dần tàn lụi .
Từ chợ nổi Cái Răng , đi tiếp theo Lộ Vòng Cung – Tỉnh lộ 923 , từ chợ An Bình ngay chân cầu Cái Răng . Đường này dẫn chúng ta quanh co ven theo hướng tây nam , hữu ngạn sông Cần Thơ khoảng chừng 8km .
Số 335 Lộ Vòng Cung , nơi đây có cả một quần thể rộng 30 ha gồm : Resort ngủ nghỉ , nhà hàng du thuyền và Làng du lịch Mỹ Khánh .
Khách có thể mua vé vào tham quan Làng du lịch Mỹ Khánh , khám phá mấy ngôi nhà cổ Nam Bộ hoàn toàn bằng gỗ . Sau khu nhà xưa là vườn cây trái xum xuê , có xoài – chôm chôm – mít – sầu riêng – măng cụt – mận , dưới không gian xanh tươi – mát mẻ – trong lành , khách tự tay hái những trái chín mọng trên cây , thưởng thức tại chỗ vị ngọt trái cây miệt vườn .
Trong khuôn viên rộng mênh mông còn có khu vui chơi giải trí cộng đồng với rất nhiều trò chơi dân gian , thích hợp cho những nhóm lớn , lớp học hoặc công ty tổ chức cho nhân viên đi chơi . Có cả loại nghệ thuật truyền thống của dân Nam Bộ là Đờn ca tài tử , trình diễn giữa trời đất thiên nhiên thơ mộng .
Đặc biệt , khách được thăm các cơ sở sản xuất sản phẩm tại địa phương như : Cách làm bánh tráng , làm ra sợi hủ tíu , hay tìm hiểu về phương pháp chưng cất rượu nếp thơm ngon .
Bên cạnh Làng du lịch Mỹ Khánh , cổng ở đường Nguyễn Văn Cừ , tọa lạc ngôi Thiền viện Trúc Lâm Phương Nam trên khuôn viên rộng 38.000 mét vuông , đậm nét văn hóa – kiến trúc thời đại Lý – Trần , hoàn thành giữa năm 2014 .
Trong chánh điện có tượng Phật Thích Ca bằng đồng nặng 3,5 tấn với tư thế ngồi , tay cầm cành hoa . Các tượng thờ khác được tạc từ gỗ quí , tuổi thọ nhiều trăm năm .
Nơi đây có một khu khám chữa bệnh miễn phí bằng y học cổ truyền và dùng thuốc Nam truyền thống . Trong khuôn viên rộng rãi của chùa còn có Quan Âm điện , Di Lặc điện , chùa Một Cột , Giảng đường , Khách đường , Trai đường , Thư viện . . .
Chỉ cách bến Ninh Kiều 6 km , trên quốc lộ 91 theo hướng tây bắc đi Ô Môn – Thốt Nốt – Long Xuyên ngay gần cầu Bình Thủy , chúng ta có dịp viếng cũng như tham quan 5 địa điểm du lịch nằm gần nhau :
– Khu tưởng niệm và lăng mộ Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa , 1807 – 1872 . Từ ngả 3 đường Cách Mạng Tháng 8 – Quốc lộ 91 và Huỳnh Mẫn Đạt quẹo phải chừng 200m là tới .
Ông đậu thủ khoa kỳ thi Hương ở Gia Định nên còn được gọi là Thủ khoa Nghĩa . Làm quan thanh liêm , bênh vực cho lẽ phải và nhân dân nghèo khổ nên ông bị tụi quan tham nhũng tụi cường hào ác bá vu oan giá họa và triều đình kết tội phải chết .
Vợ ông – Bà Nguyễn Thị Tồn đã lặn lội ra tận kinh đô Huế kêu oan cho chồng . Bùi Hữu Nghĩa được vua Tự Đức tha chết nhưng bị đày ra trấn thủ vùng biên giới Châu Đốc . Ông là tấm gương người trí thức trong sáng – thanh liêm – yêu nước , được nhân dân yêu mến tôn thờ .
– Chùa Nam Nhã , trước khi qua cầu Bình Thủy , ngay bên phải . Năm 1883 , một người học trò của Bùi Hữu Nghĩa là Nguyễn Giác Nguyên lập tiệm thuốc Bắc tên Nam Nhã Đường bên sông và đối diện với đình Bình Thủy cạnh sông cùng tên . Cơ sở này mua bán thuốc và làm nơi liên lạc , tập hợp những người yêu nước , gầy dựng phong trào chống giặc Pháp xâm lược .
Năm 1895 , ông Nguyên xây thành Nam Nhã Phật Đường . Nơi đây từng là nơi trú ngụ của những bậc cách mạng tiền bối như Nguyễn Thần Hiến , Phan Bội Châu , Kỳ Ngoại Hầu Cường Để trong thời kỳ bôn ba tìm đường cứu nước . Đặc ủy Hậu Giang và Xứ ủy Nam Kỳ cũng đã chọn chùa này làm địa điểm liên lạc .
– Đình Bình Thủy , vừa qua khỏi cầu Bình Thủy , ngay bên phải . Lúc này vẫn là quốc lộ 91 nhưng đường tên là Lê Hồng Phong .
Đình được dựng năm 1844 tại làng Bình Hưng , có tên Long Tuyền Cổ Miếu . Năm 1852 , tuần phủ Huỳnh Mẫn Đạt đi kinh lý trên sông Hậu Giang gặp trận cuồng phong mưa to gió lớn nhưng nhờ kịp ẩn nấp nơi vàm rạch Bình Hưng nên an toàn vô sự .
Thoát nạn , Huỳnh Mẫn Đạt cho tổ chức tiệc mừng , vui cùng dân chúng tại địa phương , đặt tên rạch và đất nơi đây là Bình Thủy – Vùng nước bình yên . Từ đó làng và đình được gọi là Bình Thủy . Trong đình nhân dân thờ các danh nhân lịch sử như : Đinh Công Tráng , Nguyễn Trung Trực , Bùi Hữu Nghĩa .
– Nhà cổ Bình Thủy . Cũng vừa qua cầu Bình Thủy nhưng quẹo trái vô đường Bùi Hữu Nghĩa chừng 700m , chúng ta đến nhà cổ Bình Thủy .
Điểm đến hấp dẫn của Cần Thơ , phủ thờ họ Dương , chủ nhân Dương Chấn Kỳ xây từ năm 1870 , theo kiến trúc Việt – Pháp đề huề , kiểu nhà ở vùng thuộc địa Đông Đương nhiệt đới , rộng rãi kiểu Pháp nhưng vẫn mang hồn phương đông , đang còn trong tình trạng khá tốt .
Nhờ có giá trị văn hóa – nghệ thuật – lịch sử rất cao nên nhà cổ Bình Thủy đã được nhiều đạo diễn quan tâm , dùng làm cảnh cho những phim như : Công tử Bạc Liêu , Người đẹp Tây Đô , Những nẻo đường phù sa , Dòng sông hoa trắng v… v… Đạo diễn người Pháp Jean Jacques Annaud đã quay nhiều đoạn trong phim L’ Amant – Người tình tại ngôi nhà này .
– Du lịch Cồn Sơn . Nếu còn thời giờ thoải mái , các bạn nên lên đò , sang ngang qua khám phá Cồn Sơn , nằm giữa sông Hậu Giang . Bến đò Cô Bắc đi Cồn Sơn cách đình Bình Thủy chỉ chừng hơn 1km , từ quốc lộ 91 quẹo phải 100m là tới .
Từ xa xưa , trên cồn mọc rất nhiều cây sơn nên được gọi là cồn Sơn . Nhựa lấy từ thân cây , dùng trong quá trình sơn son thếp vàng đồ nội thất bằng gỗ . Theo thời gian , nghề này bị mai một . Cư dân chuyển qua kết bè trên sông nuôi cá và trồng cây ăn trái , hơn 10 năm nay phát triển thêm dịch vụ du lịch .
Du lịch Cồn Sơn , một cù lao nho nhỏ chỉ rộng 70 ha đất phù sa màu mỡ , khách được trải nghiệm những hoạt động như :
– Cho cá ăn tại bè trên sông , nhìn cá bay lên cao để đớp mồi .
– Tham quan , hái trái cây tại vườn .
– Tham gia làm bánh ngay tại lò : Bánh in , bánh kẹp cuốn , bánh tằm se tay .
– Thưởng thức ẩm thực địa phương như bánh xèo , cá lóc nướng trui , lẩu ăn kèm bông điên điển của vùng sông nước .
Tạm biệt Cần Thơ vào buổi sáng đẹp trời , nắng ráo , tiến về Sài Gòn .
Km 5 – cầu Cần Thơ .
Nằm trên quốc lộ 1A , bắc qua sông Hậu Giang , nối tỉnh Vĩnh Long với thành phố Cần Thơ . Từ bến Ninh Kiều chỉ hơn 1.000m theo đường chim bay là tới cầu này nhưng phải đi vòng mất 5 cây số !
Cầu dài 2.750m , rộng 23m , tĩnh không 39m , đầu tư 342 triệu USD bằng nguồn viện trợ ODA vào thời điểm 2001 . Liên doanh Nhật Taisei – Kajama – Nippon Steel là tổng thầu , xây dựng và khánh thành tháng 4 năm 2010 .
8g sáng ngày 26 tháng 9 năm 2007 , nhịp cầu dài 90m về phía Vĩnh Long , đang thi công đã bất ngờ bị sập . 55 người thiệt mạng , 80 người bị thương . Gần chân cầu , bên tả ngạn – bờ phía bắc sông Hậu Giang , trong chùa Bồ Đề có bia tưởng niệm nạn nhân của vụ tai nạn thảm khốc này .
Lượt đi , chúng ta đã đi qua Gò Công – Chợ Gạo – Mỹ Tho – Vĩnh Long , nên lượt về chúng ta chọn quốc lộ 1A qua cầu Mỹ Thuận – Cai Lậy – Tân An – Sài Gòn .
Qua cầu Cần Thơ , vào địa phận tỉnh Vĩnh Long , có xa lộ CT. 01 nhưng rất tiếc không cho xe máy lưu thông nên đành phải đi trên quốc lộ 1A , chen chúc len lỏi giữa muôn vàn xe đò giường nằm , xe tải hạng nặng , nhiều xe loại 22 bánh , rất dài rất nguy hiểm .
Km 50 – cầu Mỹ Thuận và Ngả 3 bến phà cũ .
Qua cầu , có ngả 3 quẹo rất gắt bên trái , gần như là ngược lại để đi vào con đường ngày xưa dẫn xuống bến phà Mỹ Thuận .
Vật đổi sao dời . Ngày xưa cả khu này sống dựa vào bến phà , ngày nay không còn chút nào của dấu vết bến phà trước đây . Giống như mấy câu thơ của Bà Huyện Thanh Quan ngày trước :
Lối xưa , xe ngựa hồn thu thảo
Nền cũ , lâu đài bóng tịch dương .
Mật độ nhà cửa trên quốc lộ 1A đoạn này rất cao , chỉ thấy hai bên đường nhà lớn nhà nhỏ san sát nhau , trên đường thì rất nhiều xe cơ giới . Ngang qua Cái Bè , Cai Lậy , đến Mỹ Tho . Đã nghỉ đêm ở Mỹ Tho trên lượt đi nên chúng ta đi tiếp thêm một đoạn ngắn vài cây số nữa , tới ngả 3 quẹo vô quốc lộ 50 , qua cống Bảo Định .
Km 114 – Khu lưu niệm nhà văn Sơn Nam .
Ngưỡng mộ Ông từ lúc còn là học sinh cấp 2 , bây giờ mới có duyên “kính viếng” nhà văn Sơn Nam , còn được mọi người yêu mến gọi là Ông già Nam Bộ , và giới nghiên cứu biên khảo trân trọng tôn vinh là Nhà Nam Bộ học . Địa chỉ tương đối dễ tìm :
Ngả 3 Trung Lương , đi tiếp Quốc lộ 1A khoảng 300m hướng về Sài Gòn , gặp ngả 3 Quốc lộ 1A và Quốc lộ 50 đi Gò Công , quẹo phải vô Quốc lộ 50 chừng 200m gặp cống Bảo Định , quẹo phải theo sông Bảo Định 70m là tới Nhà lưu niệm Sơn Nam .
Sơn Nam , 1926 – 2008 , tên thật Phạm Minh Tài trong giấy khai sinh bị viết sai thành Phạm Minh Tày , người kháng chiến cũ từ bưng biền chiến khu Rạch Giá nên luôn bị chính quyền VNCH trước đây “để ý” theo dõi , cuộc sống nhiều khó khăn . Sau hiệp định Genève 1954 , để tránh chính quyền vì có lý lịch kháng chiến nên gia đình dọn về Mỹ Tho sống , 2 người con gái lấy họ Đào của mẹ để né phiền phức vì lý lịch có cha theo kháng chiến , dễ bị suy ra là Việt Minh , rồi Việt Cộng .
Chị Đào Thúy Hằng , con gái ông Sơn Nam , trưởng thành và gắn bó với quê hương Mỹ Tho nên đã dành nhiều công sức , mua đất dựng lên nhà lưu niệm , hương khói cho cha tại vùng đất này .
Ngôi nhà xinh xắn trên khu vườn rộng 1.500 mét vuông , nhìn ra sông Bảo Định , với không gian tràn đầy những gì liên quan , làm nên tên tuổi nhà văn Sơn Nam . Trong nhà trưng bày cả trăm cuốn sách được xuất bản qua nhiều thời kỳ , những kỷ vật như máy đánh chữ , đồng hồ đeo tay , mắt kiếng , thư từ v… v…
Ngoài ra còn có vô số hình ảnh , di vật của bạn bè đồng nghiệp từng sống tình nghĩa với ông . Phải kể ra , nhà thơ Kiên Giang – Hà Huy Hà , tác giả bài thơ “Hoa trắng thôi cài trên áo tím” , bạn cùng quê từ lúc còn trẻ , cùng đi theo kháng chiến , cùng về Sài Gòn sinh hoạt văn nghệ sau năm 1954 , thân thiết suốt đời với nhau . Nhà văn Ngọc Linh từng giúp đỡ gia đình Sơn Nam khi ông bị bắt ở tù . Đó là nhà văn Bình Nguyên Lộc tìm mọi cách để ông gia nhập làng báo làng văn Sài Gòn .
Và nhà sưu tầm Vương Hồng Sển đã cho ông mượn nhiều tài liệu khảo cứu quí giá để viết về Nam Bộ . Đặc biệt nhà giáo Đinh Công Tâm , từ năm 1964 đã sưu tập , lưu giữ được các tác phẩm của Sơn Nam và đã tặng tất cả cho nhà lưu niệm . Lúc còn sống , Sơn Nam – Ông già Nam Bộ đã từng viết về Đinh Công Tâm là : ” Người đã thương tôi hơn tôi thương tôi” .
Ngẩm nghĩ cho kỹ , thấy cuộc đời sao oái ăm và cay nghiệt quá : Lúc còn sống , ông không bao giờ có được một chỗ ở cho tươm tất , ai muốn gặp ông thì tới . . . thư viện Gò Vấp hoặc xin hẹn hò ở hàng quán nào đó ! Không biết ông viết được những áng văn hay , những câu chuyện lôi cuốn , những bài khảo cứu hấp dẫn có giá trị cao , lúc nào và ở đâu ? Để rồi lúc từ giã cõi trần , ông được rước vào ngôi nhà xinh đẹp – thông thoáng – tiện nghi , thuộc vào hạng nhứt , trong khu vườn rộng rãi , “rất đượm hương và rộn tiếng chim” , bên dòng Bảo Định Giang !
Km 118 – Mekong Rest Stop của cặp vợ chồng Thủy – Trung , công ty Miss Áo Dài .
Trạm dừng chân bên Quốc lộ 1A , cách ngả 3 Trung Lương khoảng 4 km . Không gian nhiều cây xanh xinh tươi mát mẻ như thường thấy ở những khu Resort nghỉ dưỡng .
Đã quá trưa , đến lúc dùng bữa và nghỉ ngơi một chút . Khu nhà hàng rộng rãi – thoáng mát – sạch sẽ , ngồi ăn còn được ngắm vườn cây , sắp xếp theo phong cảnh Nam Bộ : Những lối đi nho nhỏ ven kênh – ao – hồ , rợp bóng mát của những hàng cây dừa , những cây cầu khỉ lắc lẻo bắc qua mấy rạch nước nho nhỏ .
Km 138 – Thành phố Tân An .
Trước đây thuộc tỉnh Long An , bây giờ là thủ phủ tỉnh Tây Ninh , nằm ngay ngả 3 sông Vàm Cỏ Tây và sông Bảo Định .
Tân An cách Sài Gòn 50km về hướng tây nam , coi như cửa ngõ về đồng bằng sông Cửu Long . Đến cầu Bến Lức qua sông Vàm Cỏ Đông , sắp vào địa phận Sài Gòn thì gặp cơn mưa to xối xả như trút nước nhưng vẫn tiếp tục đi vì đang trên đường về nhà và trời cũng sắp tối . Coi như nhờ nước mưa dội sạch hết bụi bặm của hành trình “Lang thang rong ruổi qua mấy tỉnh thành ở đồng bằng sông Cửu Long” lần này .
Qua nhiều đoạn kẹt xe , nhiều khu phố bị ngập nước , về đến nhà vẫn còn mưa . May mắn có được chuyến đi an toàn , vẫn còn khỏe mạnh , vẫn còn “nguyên vẹn hình hài” . Thành phố Sài Gòn đã lên đèn từ lâu !
Cảm ơn các bạn đã đồng hành với mình trong suốt hành trình rong ruổi qua Tiền Giang – Hậu Giang , lên đến tận biên giới Campuchia xa xôi , qua những tỉnh thành hiền lành – xinh đẹp – hấp dẫn của Việt Nam chúng ta ở đồng bằng sông Cửu Long , trải qua biết bao nhiêu bụi bặm – nắng nóng – mưa gió , và cuối cùng về đến Sài Gòn khỏe mạnh an toàn .
Hẹn gặp lại các bạn trong chuyến đi sắp tới .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
Photos:
