Vừa xuyên qua vùng trũng Đồng Tháp Mười , vượt qua hai sông lớn của đồng bằng Cửu Long là Tiền Giang và Hậu Giang , ghé qua Châu Đốc , núi Sam , đi chợ biên giới Tịnh Biên , sau đó theo bên cạnh kênh Vĩnh Tế gần cả trăm cây số để về đến đô thị nằm ở điểm tận cùng trên đất liền , phía tây nam nước Ta , bên bờ Biển Tây , trong vịnh Thái Lan .
Để có thể hiểu biết thêm về vùng đất này , chúng ta cùng nhau . . . ngược dòng lịch sử khoảng hơn 300 năm !
Giữa thế kỷ 17, nhà Minh , cầm quyền từ 1368 đến 1644 , đã mạt vận hết thời , nhà Thanh lên cai trị nước Trung Hoa . Người Tàu không chịu thần phục triều đại mới , cho nhà Thanh là tụi man di mọi rợ từ phương Bắc vì nhà Thanh là dân tộc Mãn Thanh đến từ các tỉnh vùng xa nhất phía đông bắc Trung Hoa , lưu vực sông Hắc Long Giang – xứ Mãn Châu .
Thế là nổi lên trên đất Tàu phong trào ” Phản Thanh phục Minh ” , chống đối triều đình nhà Thanh và khôi phục lại nhà Minh , hoặc là . . . ” di tản chiến thuật ” , tìm vùng đất khác để sinh sống chớ không chịu sống dưới ách cai trị của tụi Mãn Thanh !
Mùa xuân năm 1679 , có hai võ quan Trung Hoa là Trần Thượng Xuyên và Dương Ngạn Địch đem 50 chiến thuyền với 3.000 binh lính vào cửa biển Tư Dung – ngày nay là Tư Hiền , 50km đông nam kinh thành Phú Xuân – Huế , xin thần phục chúa Nguyễn .
Chúa Nguyễn Phúc Tần lúc bấy giờ đang bảo hộ cho Phó vương Chân Lạp là Ang Nan – Nặc Ông Nộn , đang đóng đô ở vùng Prei Nokor – nay là Sài Gòn , cho người đưa thư đến Nặc Ông Nộn , đề nghị chia cấp đất cho di dân Tàu vào làm ăn sinh sống quanh vùng đất Prei Nokor – Sài Gòn ngày nay .
Phó vương Chân Lạp đồng ý . Kể từ đó nhóm của tướng quân Trần Thượng Xuyên đến khai phá , sinh sống ở vùng Kam Peap Sre Katray – nay là Biên Hòa , nhóm của tướng quân Dương Ngạn Địch khẩn hoang , lập nghiệp ở vùng Peam Mesar – Mỹ Tho hôm nay !
Còn một nhân vật nữa mà chúng ta đang muốn đề cập tới : Mạc Cửu .
Năm 1680 nhà Minh hoàn toàn bị tiêu diệt . Mạc Cửu , chàng trai 25 tuổi , không chịu khuất phục nhà Thanh , chạy xuống phương nam , cư trú tại Cao Miên . Ông thấy ở vùng bờ biển phía nam xứ này , người Cao Miên , Việt , Tàu , Chà Và và các kiều dân khác tụ tập mở sòng bạc để lấy xâu , gọi là thuế hoa chi . Ông xin thầu , nộp thuế , mua quyền quản lý chuyện cờ bạc và trở nên . . . giàu có !
Vốn có năng khiếu tổ chức , Mạc Cửu chiêu tập dân phiêu bạt giang hồ tứ xứ về dưới trướng mình . Ông cho khai hoang , mở làng mạc phố xá , xây thành lũy , lập 7 thôn xã trải dài từ Kompongsom – bây giờ là Sihanoukville , qua Kampot , đảo Koh Tral , Hà Tiên đến Rạch Giá , Cà Mau bây giờ .
Tại mấy chỗ đông đúc dân cư , nơi đã hình thành những ” vùng kinh tế ” , ông lập ra 7 sòng bạc dọc theo bờ biển , thủ phủ đặt tại vùng đất thuộc tỉnh Kampot và Kép – Kampuchia , gần Hà Tiên . Trong chừng mực nào đó Mạc Cửu sẽ không hổ danh khi được coi như là Ông Tổ của nghành . . . Casino ở đất phương nam Ta !
Với chủ trương để cho dân khai hoang tự do , không thu tô thu thuế , chỉ đứng ra tổ chức mua sản phẩm để bán lại cho khách buôn , nhứt là làm chủ dịch vụ Casino – cờ bạc nên Mạc Cửu nhanh chóng trở nên giàu và mạnh !
Làm ăn sinh sống được nên thiên hạ quy tụ về ngày càng đông , ghe thuyền các nơi – có cả nước ngoài , đến trao đổi hàng hóa , mua bán tấp nập . Và sự thịnh vượng khiến cho đất này gặp . . . tai họa vì nạn giặc cướp !
Thời gian những năm cuối thế kỷ 17 , vùng đât trong khu vực này thường xảy ra cướp phá , hết giặc Chân Lạp đến giặc Xiêm đều gây hấn hòng kiếm chác của cải tài sản . Tình hình mất an ninh trật tự kéo dài .
Phần do vùng đất ông đang ở bất ổn và địa thế không được ” chiến lược ” nên Mạc Cửu dời qua đất Phương Thành , đó là khoảng sau năm 1700 .
Từ lúc ông về Phương Thành – sẽ là Hà Tiên sau này , nơi đây ngày càng phát triển tốt , tiếng lành vang xa , lưu dân gốc Hoa từ khắp nơi trong vịnh Thái Lan xin vào đây lập nghiệp , dần dần vùng đất này trở thành một lãnh địa phồn vinh với tên gọi mới và đảo Koh Tral cũng đổi tên thành . . . Phú Quốc – Vùng đất giầu có !
Lúc này các chúa Nguyễn đã lập xong phủ Gia Định , người Việt và người Hoa di cư đang sinh sống lập nghiệp yên ổn . Nhận thấy muốn tồn tại phải có thế lực đủ mạnh để bảo vệ , che chở cho lãnh địa mà ông đã tốn rất nhiều công sức để gầy dựng lên , nên sau một thời gian dài , cân nhắc kỹ , ông sai thuộc hạ đem lễ vật ra kinh đô Phú Xuân xin thần phục , dâng biểu trần trình lên chúa Nguyễn xin được đứng đầu trông coi đất Hà Tiên !
Mùa thu năm 1708 , chúa Nguyễn Phúc Chu chuẩn ban cho Mạc Cửu làm Tổng Binh trấn Hà Tiên và phong tước là Cửu Ngọc Hầu . Lịch sử hình thành Hà Tiên thời sơ khai gắn liền với cuộc đời danh nhân Mạc Cửu . Ông qua đời năm 1735 , thọ 80 tuổi và được truy phong Khai trấn Thượng trụ quốc Đại tướng quân Vũ Nghị Công .
Chúng ta hãy cùng nhau trở lại Hà Tiên của năm 2017 !
Từ Châu Đốc , kênh Vĩnh Tế hướng đông bắc hoặc từ Cần Thơ , Rạch Giá hướng đông nam , trước khi vào Hà Tiên đều sẽ gặp tượng đài Tổng Trấn Mạc Cửu , uy nghi với tay trái đặt trên bảo kiếm , tay phải cầm một cuộn giấy tờ sổ sách – tượng trưng cho những tờ trình về lãnh thổ , đất đai , dân số , thuế quan , tài chánh v . . . v . . . dâng lên chúa Nguyễn để rồi sau đó đã được cho toàn quyền cai trị vùng đất này !
Đứng trên cầu Tô Châu , Ta có được cái nhìn toàn cảnh Hà Tiên :
– Phía tây là Biển Tây , nhìn ra đảo Phú Quốc và xa hơn nữa là vịnh Thái Lan .
– Phía tây bắc có núi Pháo Đài , án ngữ bảo vệ cho thị xã . Bên cạnh núi này là dự án khu vực lấn biển , nhiều năm nay vẫn là . . . ” khu phố ma ” !
– Phía đông bắc là khu phố xá đông đúc nhộn nhịp của Hà Tiên .
– Phía đông là Đông Hồ , đúng ra đó là một đầm nước mặn , mỗi bề dài vài cây số .
– Phía nam cầu Tô Châu là bến phà đi ra đảo Phú Quốc và đảo Hải Tặc .
Khách sạn lần này đầy đủ tiện nghi , ở ngay trung tâm thị xã , gần nhiều hàng quán , gần chợ ngày cũng như chợ đêm và cũng bên cạnh Đông Hồ , giá cả phải chăng !
Ngay trong thị xã khách có nhiều nơi để đến thăm quan :
– Chùa Tam Bảo , đường Phương Thành , được xây dựng cùng thời với Hà Tiên . Khi đã ” công thành danh toại ” , Mạc Cửu cho đón Mẹ từ Trung Hoa sang cư ngụ ở chùa này .
– Chùa Phù Dung , cũng trên đường Phương Thành và dựa lưng vào núi Bình San . Kế vị Mạc Cửu là Mạc Thiên Tích . Ông có bà vợ thứ là Nguyễn Thị Xuân , xinh đẹp và giỏi thơ văn nên rất được ông yêu mến . Cũng vì vậy mà bà này bị bà vợ chính ghen ghét , hãm hại suýt bị chết thê thảm , nhờ may mắn mà được Mạc Thiên Tích cứu thoát chết !
Quá chán ngán và sợ hãi , bà xin đi tu . Ngôi chùa này được Mạc Thiên Tích lập nên, dành cho bà . Sau chùa vẫn còn phần mộ của bà . Tên chùa Phù Dung như gợi , nhắc đến kiếp hồng nhan bạc phận !
– Khu di tích đền thờ và khu lăng mộ họ Mạc , nằm trên triền núi Bình San . Ngay cổng đền thờ họ Mạc có đề Mạc Công Miếu , hai bên có cặp liễn đối bằng chữ Hán ca ngợi họ Mạc :
Nhất môn trung nghĩa gia thanh trọng
Thất diệp phiên hàn quốc lũng vinh .
Xin tạm dịch :
Một nhà trung nghĩa , danh thơm cả họ
Bảy lá giậu che , cả nước mến yêu .
Bảy lá dậu che có ý nghĩa là họ Mạc chỉ truyền đến bảy đời rồi chấm dứt vì không có người nối dõi tông đường theo nhánh chính . Bây giờ ở vùng đất này vẫn còn người mang họ Mạc của ông Tổ Mạc Cửu , của một dòng thứ và của một nhánh bên ngoại , do của con gái , xin cho con cháu được nhận họ Mạc để gìn giữ , truyền tiếp tên tuổi của dòng họ !
Đi cách thị xã vài cây số còn có :
– Mũi Nai , cách trung tâm 8km , bãi tắm chính của Hà Tiên gồm Bãi Trước và Bãi Sau , cách nhau một đồi núi . Cảnh đẹp với hàng cây dừa , hàng cây thốt nốt . Biển lặng nhưng nước đục , có màu bùn !
– Khu Du lịch núi Tà Pang , nằm cạnh Bãi Sau của Mũi Nai . Du khách được kéo lên núi cao128m và sau đó trượt tốc độ nhanh xuống núi theo đường ray !
– Núi Đá Dựng . Cao khoảng 100m , có bậc cấp dài 800m , đi ngang qua 11 hang động . Hang số 10 có cây đàn đá Thạch Sanh mà những ” sợi dây đàn ” đã bị những du khách thô bỉ , vô văn hóa gõ làm nát bét từ lâu rồi !
– Thạch Động , chỉ cách phố 4km , ngay cổng vào có Bia Căm Thù , ghi nhớ bọn Pol Pot đã thảm sát 130 đồng bào Ta . Thạch Động nằm gần đường , cao 90m , có hang Địa Phủ và chùa ở lưng chừng núi .
Hiện nay thủ tục qua Kampuchia rất đơn giản , chỉ cần có hộ chiếu là ta có thể đi qua bên kia biên giới dễ dàng . Nhiều tour du lịch đưa khách qua cửa khẩu Xà Xía – Prek Chak để đi tiếp 30km đến thị xã Kép ven biển , 60km đến thành phố Kampot , khoảng 100km để lên đến đỉnh cao 1.080m của núi Bokor – núi Tà Lơn , hoặc xa hơn một tí nữa là Sihanoukville , Km 170 – trước kia là Kompongsom .
Mình đã ghé Hà Tiên nhiều lần , đã được thăm quan các danh lam thắng cảnh nơi đây và đã có kể lại đầy đủ trong các du ký những lần trước . Lần này mình chỉ dạo bộ quanh khu chợ trung tâm vào chiều tối , qua khu chợ Đêm mua mấy cái quần short để chuẩn bị cho những ngày sắp tới ở Phú Quốc .
Thị xã hiền hòa ở cuối đường của đất nước , một đêm bên cạnh Đông Hồ êm đềm , tĩnh lặng !
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
