Du ký “ Vạn lý độc hành “ , một mình một ngựa sắt Honda wave alpha 100cc đi từ Móng Cái – Đông Bắc Việt Nam đến đảo Phuket – Tây Nam Thái Lan , dự kiến hơn 3 tháng và 10.000km .
Thị xã Xầm Nưa – tỉnh Hua Phan và đường lên cao nguyên Xiêng Khoảng – Cánh Đồng Chum .
Tỉnh Hua Phan về mặt địa lý nằm lọt thỏm giữa hai tỉnh Sơn La và Thanh Hóa , phía đông , phía nam , phía bắc đều giáp với Việt Nam và đường giao thông từ tỉnh này qua Việt Nam tiện lợi hơn với các tỉnh bên Lào nên dấu ấn của Việt Nam để lại bên nước bạn cũng rất đậm !
Thị xã Xầm Nưa , ở độ cao 1.200m , thủ phủ của tỉnh Hua Phan , tỉnh nằm ở cực đông bắc của Lào . Xầm là con sông Nậm Xầm , nưa tiếng lào là phía bắc . Xầm Nưa là “ khu vực phía bắc của sông Xầm “ , gần giống như vậy bên nước ta có thành phố Bắc Giang , có thể được hiểu là “ Dòng sông ở phía Bắc “ . Nhiều dân tộc chung sống hòa bình nơi này , người Việt được coi là một trong những dân tộc thiểu số ở đây ! Tỉnh này thuộc vùng sâu vùng xa của Lào , vẫn còn xa lạ trên bản đồ du lịch .
Đi cây cầu Nậm Xầm 2 , cầu này được tỉnh Thanh Hóa – Việt Nam xây tặng , qua bên kia sông Nậm Xầm là chợ mới , buôn bán đủ các loại hàng hóa từ Tàu và Việt Nam , cũng như rau quả tươi và “ sạch “ của địa phương . Hàng thổ cẩm của người thiểu số nơi đây rất đẹp và được ưa chuộng , được bán trên khắp cả nước Lào , lên đến tận cố đô Luang Prabang . Thực phẩm cũng được bày bán nhiều là . . . chuột đồng , còn sống nhăn răng hoặc đã được lột da trắng hếu ! Đồ lưu niệm đặc biệt là muỗng nĩa bằng nhôm , làm từ phế liệu chiến tranh , bom đạn và nhôm từ máy bay Mỹ !
Gần nhà nghỉ và gần khu chợ cũ – chợ nhỏ có con đường bê tông hẹp đi cạnh sông rất đẹp , sau vài trăm thước có cây cầu treo cũ kỹ , bên bờ sông là những vườn rau xanh ngắt một màu , thêm vài trăm thước lại gặp thêm cây cầu treo thứ nhì , tới đây là ta có thể ngoặt ra đường chính để . . . đi dăm phút trở về chốn cũ , một buổi chiều nao , lòng bỗng bâng khuâng . . .
Trên con đường chính , to và rộng chạy qua thị xã , có vài khối nhà lớn của các cơ quan ban nghành , có cả hai Tháp That Mường còn sót lại sau cuộc chiến tranh , đứng lặng lẽ hai bên đường – lùi vào trong một tí .
Nhiều con sông vùng này không chảy vào sông Mekong – Cửu Long mà chảy qua . . . Việt Nam ! Cụ thể là sông Nậm Xầm , phát nguyên từ đỉnh Phou Gnotxam – 1.713m gần Xầm Nưa , chảy ngang thị xã Xầm Nưa và tiếp tục len lỏi thêm hơn 100km nữa , theo hướng đông nam , giữa những vách núi cao gần 2.000m để rồi . . . chảy vào nước Việt Nam ở địa điểm khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt – huyện Thường Xuân – tỉnh Thanh Hóa và có tên là . . . sông Chu ! Sông Chu chảy gần 100km trên đất Việt Nam , trước khi đến thành phố Thanh Hóa , nhập vào sông Mã và ra Biển Đông ở cửa Lạch Trào .
Ngày mai sẽ là một ngày rất dài vì đường dài , đường lạ và đường vẫn là đèo núi cao vực sâu , lên từ độ cao 1.200m của vùng Xầm Nưa lên Cao nguyên Xiêng Khoảng – Cánh đồng Chum cao độ 1.200m – 1.500m .
Buổi tối tỉnh lẻ yên lặng , thanh bình . Sắp từ giã Xầm Nưa , từ giã sông Mã , từ giã những dấu vết của trung đoàn Tây Tiến huyền thoại năm xưa . Khách chập chờn trong giấc ngủ , nhớ lại mấy vần thơ đã làm rung động hàng triệu con tim , đã thúc dục tuổi trẻ Việt Nam lên đường đánh giặc :
Rải rác biên cương mồ viễn xứ
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu anh về đất
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
Tây Tiến người đi không hẹn ước
Đường lên thăm thẳm một chia phôi
Ai lên Tây Tiến mùa Xuân ấy
Hồn về Xầm Nứa chẳng về xuôi .
Quang Dũng , viết tại Phù Lưu Chanh 1948 .
Sáng thức dậy thấy trời âm u là hơi lo cho chặng đường gần 240km hôm nay . Quốc lộ 6 từ Xầm Nưa xuôi về phương nam tương đối tốt và rất vắng , chạy chỉ một mình trên đường , chỉ có rừng hai bên đường với sương mù và . . . Tôi với Trời bơ vơ !
Vừa rời khỏi Xầm Nưa là phải vượt hết đèo này tới đèo khác , hai bên đường là những dãy núi cao , ẩn hiện trong mây . Sát bên trái đường là ngọn Phou Pan Gnai – 2.079m , xa xa bên phải là ngọn Phou Leuy – 2.062m , qua cầu sông Nậm Peun 7km là đến Bản Natok , Km 55 – điểm du lịch Hintang Archaelogical Park – Di tích khảo cổ Sao Hintang . Nơi đây có bảng chỉ đường quẹo trái 6km vào điểm thăm quan này .
Sao Hintang tiếng Lào là “ Hai mươi miếng đá dựng đứng “ , vào đến nơi thì thấy nhiều tảng đá dẹp dựng đứng thành từng cụm , có cả những miếng đá dẹp hình tròn . Thập niên 1930 nữ khảo cổ người Pháp , bà Madeleine Colani khảo cứu kỹ khu vực này và đã tìm thấy những ngôi mộ sâu dưới đất 2m . Các nhà khảo cổ học đều cho rằng đây là những đồ vật có từ trước đây hơn 2.500 năm ! Con đường đất đỏ này còn dài thêm 14km nữa đến Bản Pakha , nơi trước đây 50 năm , trong chiến tranh Đông Dương lính Mỹ có một trại đóng quân của binh chủng lực lượng đặc biệt – Special Force , The green Barrets – lính mũ bê rê xanh lục .
Đây coi như là cổ vật hơn 2.500 tuổi mà di tích này hoàn toàn không có được một chế độ bảo vệ hoặc giữ gìn gì cả , thật là nguy hiểm ! Người Lào đã đi ngang qua đây hơn 2.500 năm nay và di tích vẫn còn nguyên , vẫn . . . trơ gan cùng tuế nguyệt , thật là tuyệt vời ! Nhưng ngày nay , giao thông thuận tiện , mấy ông Việt Nam , thường là vô văn hóa vì chỉ biết lấy đồ khắp nơi về để làm của riêng , đi ngang và cho xe cẩu đem về nhà để làm . . . hòn non bộ cho riêng gia đình mình ngắm thì sao ? Mình rất sợ việc này sẽ xảy ra !
Xin được ra lại quốc lộ 6 để còn tiếp tục cuộc hành trình dài của hôm nay . Km 86 – ngả ba thị trấn Nậm Neun . Đây là ngả ba rất lớn , nơi giao nhau giữa quốc lộ 6 và quốc lộ 1C . Quốc lộ 1C bắt đầu từ đây sẽ dẫn ta về hướng tây , qua những vùng vô cùng vắng vẻ , đẹp đẽ và hùng vĩ của Thượng Lào , qua các địa danh Viêng Thông , Pak Xèng , Viêng Kham , Mường Xay , Mường Khoa và cố đô Luang Prabang .
Nhưng lộ trình của chúng ta hôm nay là đi tiếp trên quốc lộ 6 , về phương nam . Trước cầu Nậm Neun , bên sông Nậm Neun cũng là lúc nghỉ cho giãn gân cốt và để . . . ăn xôi ! Lần này mình đã cẩn thận dặn cô chủ trẻ không phải là cay ít ít – phệt nòi nừng , mà làm ơn đừng làm cay thì chắc sau đó sẽ được . . . cay vừa ăn ! Và đó là một bữa ăn thanh đạm , chỉ có xôi với thịt bò xào , thêm chén nước mắm ớt nữa , nhưng sao mà ngon ghê !
Lại phải lên đường vì Phonsavan còn xa lắm . Ăn xôi xong , qua cầu Nậm Neun là đi vào địa phận của Cao nguyên Xiêng Khoảng – Cánh đồng Chum . Lại bắt đầu leo lên núi cao , len lỏi giữa các ngọn như Phou Chomsi – 1.431m , ngọn Phou Geou Lena – 1.810m .
Km 176 – hang Tham Piu . Đây là di tích lịch sử có liên quan đến Việt Nam nhưng rất tiếc đường vẫn còn hơn 50km nữa và trời cũng đã dần dần ngã về chiều , mình muốn về đến Phonsavan trước hoàng hôn nên phải để dành di tích hang Tham Piu cho một lần khác !
Km 181 – thị trấn Mường Kham bên sông Nậm Mát . Quốc lộ 6 kết thúc tại ngả ba gặp quốc lộ 7 giữa thị trấn này . Quốc lộ 7 của Lào bắt đầu từ núi Phou Khoun từ phía tây , đi theo trục tây – đông xuyên qua tỉnh Xiêng Khoảng đến tận biên giới Lào – Việt tại Nọng Hét – Nậm Cắn , qua đến đất Việt Nam đường này cũng vẫn được có tên là quốc lộ 7 , chạy từ biên giới Việt – Lào xuyên qua tỉnh Nghệ An 230km để gặp Biển Đông ở Diễn Châu ! Ta có thể suy diễn là quốc lộ 7 này đã có từ hồi Đông Dương – Indochine thuộc Pháp .
Từ Mường Kham quẹo trái , đi 90km là về đến Mường Xén . . . đất Mẹ – Việt Nam ! Nhưng đích của ngày hôm nay là Phonsavan – cánh đồng Chum , nên mình quẹo bên phải , qua sông Nậm Mát và lại bắt đầu lên cao dần . Bên phải là ngọn Phou San – 2.218m , lúc vừa qua ngọn Phou Léng – 1.582m là vào địa phận thành phố Phonsavan sau một ngày dài với đủ các loại thời tiết , nắng – mưa – sương mù , và 233km .
Đã ghé qua đây hai lần trong những năm trước nên mình không bị lạ lẫm gì , đi thẳng tới nhà nghỉ quen , cũng địa điểm trung tâm , gần chợ nhưng nằm trên con đường vắng êm ả , im lìm . Coi bộ làm ăn khấm khá nên chủ nhà đã xây thêm một khu mới phía vườn sau , lần này mình được ở phòng mới , tốt hơn những lần trước !
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
