Du ký “ Vạn lý độc hành “ , một mình một ngựa sắt Honda wave alpha 100cc đi từ Móng Cái – Đông Bắc Việt Nam đến đảo Phuket – Tây Nam Thái Lan , dự kiến hơn 3 tháng và 10.000km .
Thẳng tiến về Hà Nội hay theo bước của đoàn quân Tây Tiến và nhà thơ Quang Dũng ngày xưa ?
Cuối cùng rồi cũng phải chọn một trong 3 phương án , mình chọn phương án đi theo . . . trung đoàn 52 – đoàn quân Tây Tiến ! Lộ trình hôm nay : Tạm biệt Điện Biên Phủ , theo quốc lộ 279 đi về hướng đông bắc đến ngả 3 Tuần Giáo . Từ Tuần Giáo quẹo phải vào quốc lộ 6 , lên đèo Pha Đin , ngang qua Thuận Châu và đến thành phố Sơn La . Khoảng 155km .
Km 14 , mặt phía bắc quốc lộ 6 nay có thêm một tượng đài sừng sững giữa trời xanh : Tượng đài kéo pháo trong chiến dịch Điện Biên Phủ để ghi nhớ những kỳ tích của bộ đội Việt Nam . Có điều phải nói thêm cho đủ là ta chỉ phải kéo pháo vào và kéo pháo ra bằng tay – bằng sức người trong tháng 1 năm 1954 . Sau khi được đổi sang chiến thuật “ đánh chắc tiến chắc “ , chiến sĩ công binh lẫn bộ binh của Ta đã chia thành nhiều kíp thay nhau làm đường suốt ngày đêm .
Quy mô làm đường lần này lớn hơn rất nhiều so với việc làm đường gấp để kéo pháo bằng tay lần trước . Phải làm thêm 63km đường lớn dọc các sườn núi cao trên dưới 1.000m bao quanh Điện Biên Phủ , mặt đường phải bằng phẳng và đủ rộng cho xe kéo pháo có thể đi lại dễ dàng .
Sau hơn một tháng lao động vất vả khẩn trương , nằm đất ngủ rừng , chung sống với vắt xanh và ruồi vàng , chịu đựng những trận sốt rét khắc nghiệt trong mùa đông lạnh giá , bằng lao động thủ công và dụng cụ thô sơ , bộ đội Ta đã làm xong 5 tuyến đường để cho xe kéo pháo vào trận địa , tổng cộng là 63km đường ô tô mà giặc Pháp không hề hay biết . Đây thực sự là một kỳ công ngoài sức tưởng tượng của đối phương .
Đầu tháng 1 năm 1954 , khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến chào Bác trước khi lên đường ra trận , Bác nhấn mạnh : “ Trận này rất quan trọng , phải đánh cho thắng ! Chắc thắng mới đánh , không chắc thắng không đánh “ . Bác hỏi Đại tướng : Chú đi xa như vậy , chỉ đạo các chiến trường có gì trở ngại không ?
– Chỉ trở ngại là ở xa , khi có vấn đề quan trọng và cần thiết , khó xin ý kiến của Bác và Bộ chính trị .
– Tổng tư lệnh ra mặt trận , “ Tướng quân tại ngoại “ . Trao cho chú toàn quyền , có vấn đề gì khó khăn , bàn thống nhất trong đảng ủy , cứ quyết định rồi báo cáo sau !
Chính nhờ luôn ghi nhớ lời dặn dò đó của Bác mà Đại tướng mới kiên quyết đề nghị với bộ chỉ huy chiến dịch thay đổi phương châm và cách đánh ở giờ phút cuối cùng , một sự thay đổi sáng suốt , kịp thời , có ý nghĩa quyết định thắng lợi cho chiến dịch Điện Biên Phủ .
Nhiều thơ văn đã được viết để tỏ lòng ngưỡng mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong chiến dịch lịch sử này . Riêng nhà thơ Bút Tre đã có lời ca ngợi người chiến thắng theo cách trào phúng mà sau này được đặt tên là trường phái thơ Bút Tre :
Hoan hô Đại tướng Võ Nguyên
Giáp ta thắng trận Điện Biên trở về !
Xin được trở lại với hành trình ngày hôm nay ! Vừa rời tượng đài Kéo pháo Điện Biên Phủ được vài cây số ta sẽ gặp một ngả 3 , có bảng chỉ quẹo phải 4km đến hồ Pa Khoang , đi thêm 15km đèo núi ta sẽ đến cánh rừng Mường Phăng , di tích lịch sử Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ . Khu di tích này mình đã có dịp ghé trong một dịp trước đây , xin hẹn ở một bài viết khác thích hợp hơn !
Hai bên đường nở đầy những hoa Dã quỳ cánh to và dài rất đẹp ! Chính tại nơi đây , lần đầu tiên , hồi giữa tháng 12 năm 1998 đi ngang qua với chiếc xe Tula 200cc rách nát tả tơi , của Liên Xô , mình mới để ý đến loài hoa dại màu vàng , mà mãi sau này mới biết nó tên là Dã quỳ . Gần đến Tuần Giáo , bên tay phải có ngọn núi cao ngất – 1.882m , trong núi là hang Thẩm Púa , dưới thung lũng là mây trời trắng ngần !
Vừa rời Tuần Giáo , vào quốc lộ 6 là bắt đầu lên đèo Pha Đin . Đèo Pha Đin dài 32km , là ranh giới của hai tỉnh Sơn La – Điện Biên , với điểm cao nhất là 1.648m . Tên gọi Pha Đin có từ tiếng Thái , nghĩa là Trời và Đất , hàm ý đây là nơi tiếp giáp đất trời . Địa thế của đèo rất chênh vênh , một bên là vách núi , một bên là vực sâu . Những đường chữ Z , những khúc cua ngoặt cùi chỏ đòi hỏi lái xe phải thật vững tay , nếu không rất dễ xảy ra tai nạn . Do cấu tạo địa chất , vách đá nơi đây hay xảy ra hiện tượng đất lở , đá lăn rất nguy hiểm và gây cản trở giao thông .
Đèo Pha Đin trở nên nổi tiếng trong chiến dịch Điện Biên Phủ vì đây là con đường huyết mạch để dân công hỏa tuyến thồ vũ khí , lương thực lên tiếp viện cho quân đội , góp phần làm nên chiến thắng lịch sử . Đây là nơi hứng chịu nhiều nhất những trận oanh tạc bằng máy bay của thực dân Pháp nhằm ngăn chặn đường tiếp tế vũ khí , đạn dược , lương thực cho chiến dịch Điện Biên Phủ .
Ngày nay đèo Pha Đin đã được “ nắn dòng “ , sửa chữa rất nhiều , có đoạn chừng 10km làm mới tinh , tốt và an toàn . Nhưng mình vẫn chọn . . . đường xưa lối cũ , vắng xe hơn nhiều , dài hơn , khó đi hơn , nhưng đường đẹp hơn và nhất là được đi trong . . . hoài niệm !
Quốc lộ 6 tương đối tốt , xe máy đi thoải mái , nhưng đường ở Tây Bắc vì là vùng nhiều núi cao vực sâu nên quanh co , khúc khuỷu , phải đi rất thận trọng nên tốc độ hành trình sẽ chậm , sẽ cần nhiều thời giờ để đến đích ! Qua khỏi Thuận Châu là đèo Chiềng Pắc , trước khi đến Sơn La còn có đèo Sơn La , cũng có một đoạn được làm mới hoàn toàn .
Về đến Sơn La trời đẹp , nắng ấm và vẫn còn đủ thời giờ để đi thăm quan nhà tù Sơn La , trên ngọn đồi ngay trong thành phố .
Sơn La là thành phố của tỉnh cùng tên , nằm ở độ cao 600m , cách Hà Nội 310km về hướng tây , có con sông Nậm Na và quốc lộ 6 đi ngang . Dân tộc thiểu số đông nhất ở đây là người Thái Đen , ngoài ra trên những vùng cao hơn còn có người H’Mông sinh sống gồm : H’Mông Đen , H’Mông Trắng , H’Mông Đỏ và cả H’Mông Hoa . Xin lưu ý dùm , những tính từ dùng kèm theo như đen , trắng , đỏ và hoa là để chỉ màu sắc của y phục dân tộc này chứ không phải là màu da ! Mình thường thấy mọi người đều bị lầm lẫn khi nghĩ , đây là nói về màu da , nhất là lúc dùng hai chữ trắng – đen !
Từ cả trăm năm nay Sơn La được biết đến vì có . . . nhà tù ! Nhà tù Sơn La bây giờ là Bảo tàng Cách Mạng , nằm trên ngọn đồi tên Khau Cả ngay trung tâm phố . Pháp xây nhà tù này năm 1908 để đối phó với những cuộc bạo động , nổi dậy ở Tây Bắc . Vào những năm 1930 – 1940 , nhà tù được xây rộng thêm , lúc đầu để giam tù tội nặng , sau trở thành nơi giam cầm các chiến sĩ cách mạng . Nhiều người tù ở đây đã trở thành cán bộ chủ chốt của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc như các ông : Nguyễn Lương Bằng , Trần Đăng Ninh , Trường Chinh , Xuân Thủy , Tô Hiệu . . .
Nhà tù bị máy bay Pháp ném bom vào năm 1952 và bị máy bay Mỹ ném bom năm 1965 nên rất nhiều công trình đã bị phá hủy . Năm 1995 , một số bộ phận của di tích được tu sửa , phục chế lại .
Ngay trong thành phố có mấy địa điểm thăm quan không nên bỏ qua :
Hang Thẩm Tét Tòng , nằm cách trung tâm 2km , thuộc xã Chiềng An . Hang dài 150m , được phân làm nhiều đoạn , phía trên hang là núi có rừng cây xanh ngát . Lòng hang có dòng suối tuôn trào , đổ ra thành thác trắng hùng vĩ . Trong hang có nhiều thạch nhũ , tạo nên muôn hình kì vĩ , huyền ảo .
Hang Thẩm Ké , cũng thuộc xã Chiềng An . Trên vách đá trong hang có tấm văn bia của vua Lê Thái Tông . Năm 1440 trên đường Tây Tiến , thấy cảnh thiên nhiên nơi đây hùng vĩ , nhà vua đã sáng tác bài thơ “ Quế Lâm động chủ ngự chế “ .
Suối nước nóng Bản Mòng , thuộc xã Hua La , cách trung tâm phố chừng 5km . Đây là một bản người Thái với những nếp nhà sàn bên sườn đồi , tiện nghi chưa có gì nhiều , chỉ có mấy bồn tắm đơn giản để ngâm nước nóng khoáng , 35o C – 40o C . Nếu muốn , khách có thể đặt làm các món ăn Thái chính gốc tại đây .
Mấy năm gần đây Sơn La được biết đến qua thủy điện lớn nhất Đông Nam Á , đã hoạt động từ cuối năm 2012 . Nhà máy thủy điện Sơn La , nằm ở xã Ít Ong – huyện Mường La , cách Sơn La 42km , công suất 2.400 Megawatt . Chiều dài của đỉnh đập là 961m , đập cao 138m mực nước cao 215m , tạo thành một hồ nước chỗ rộng nhất 1,5km dài 120km , kéo dài tới thị xã Mường Lay .
Nhà nghỉ ở ngay trung tâm , ngay bùng binh hồ cá nên mình có thể đi dạo bộ thoải mái . Đặc sản Sơn La có ong đất nướng , đúng mùa mưa có măng ngọt măng đắng , xôi nếp .
Ngày mai sẽ đến Mộc Châu , chỉ còn cách nước Lào 32km thôi ! Đây cũng là một trong những địa bàn chiến đấu của trung đoàn Tây Tiến huyền thoại ngày xưa . Đi theo vào giấc ngủ là những lời thơ trong bài Tây Tiến :
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa . . .
Quang Dũng , viết tại Phù Lưu Chanh – 1948 .
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
