Du ký “ Vạn lý độc hành “ , một mình một ngựa sắt Honda wave alpha 100cc đi từ Móng Cái – Đông Bắc Việt Nam đến đảo Phuket – Tây Nam Thái Lan , dự kiến hơn 3 tháng và 10.000km .
Dãy núi Mẫu Sơn rất lớn và có rất nhiều đường , ngõ , ngách ở trên núi cao . Mấy lần trước mình lên và xuống đều dùng đường lớn nhứt là đường từ QL 4B đi 15km lên đỉnh Mẫu Sơn . Hôm nay may mắn gặp trời nắng đẹp , lại là chặng ngắn nhứt của cả cuộc hành trình , sẽ dài hơn đường cũ một tí , khoảng 35km hoặc 40km thôi nên cũng mạnh dạn . . . phiêu lưu đi thử con đường lạ , theo hướng bắc và đổ xuống huyện Cao Lộc , mặt bắc của Mẫu Sơn .
Rời đỉnh Mẫu Sơn vài cây số là thấy ngay bảng chỉ đường rõ ràng là đi Lạng Sơn và cũng có hỏi thêm thông tin qua mấy người ở ngay ngả 3 , vậy là yên tâm rời con đường chắc ăn và an toàn để bước vào cuộc . . . phiêu lưu ! Và đúng là phiêu lưu thiệt !
Vừa vào con đường lạ vài trăm thước là gặp ngay . . . đang làm đường ! Ở trên núi cao mà gặp công trình đang làm đường thì rất khổ sở , đất đá ngổn ngang và nếu có mưa thì bùn đất đỏ nhão nhoẹt sâu đến gần nữa bánh xe , trơn trợt vô cùng , rất nguy hiểm ! Trời không mưa nhưng chắc còn sáng sớm , ảnh hưởng sương đêm nên mặt đường mềm xèo phải đi cẩn thận không thì ngã vào đống bùn như chơi !
Tưởng chỉ vài trăm thước nhưng đường bị cày tung lên để làm mới hoàn toàn , dài đến nhiều cây số , nhiều đoạn có cả cầu dã chiến bắc tạm qua khe , qua suối bằng mấy tấm ván thô sơ , có lúc đã tưởng phải quay lui về để đi con đường chính qui ! Ô tô thì đã không được cho đi ngay từ đầu !
Đường đi khó nhưng nhờ vào . . . “ Lòng người không ngại núi e sông “ nên vẫn vượt qua khó khăn ! Qua được “ Đoạn đường chiến binh “ rồi thì lại gặp đường . . . xấu kinh khủng , ổ gà ổ voi đâu mà quá trời ! Thế là mình có thể hiểu được tình hình như sau : Chỉ con đường từ QL 4B lên núi là được sử dụng nhiều , những đường khác ít được dùng hoặc chỉ có dân đen dùng thôi thì bị bỏ mặc cho trời đất , thời tiết tàn phá !
Núi rất lớn và cũng ngả ba ngả tư lung tung chứ không phải đơn giản là độc đạo hoặc có bảng chỉ đường như mình nghỉ và thực sự đúng là . . . “ Tôi với Trời bơ vơ “ vì rừng núi vắng ngắt không có ai để mà hỏi , nguy quá ! Thế là việc gì đến sẽ đến : Bị lạc đường ! Phải chờ rất lâu mới có người và chỉ có gặp người dân tộc thiểu số , ngôn ngữ bất đồng ! Vậy là phải đi ngược lại một đoạn xa , ghé một quán nhỏ hỏi đường cho kỹ .
May gặp được cô em đi thu mua chai nhựa , lon nhôm của mấy nhà ở rải rác trong núi rừng . Thế là có dịp vào nghề . . . mua ve chai ! Đi theo phụ cô bé , lòng vòng trong rừng một lát rồi lẻo đẻo đi sau xe cô em coi như là . . . “ Theo em xuống núi trưa nay “ ! Xuống đến chân núi , cũng là nơi cô em giao hàng cho vựa thu mua phế liệu . Từ đây có tỉnh lộ 235 , đi 20km là về đến Lạng Sơn .
Lạng Sơn là thành phố của tỉnh cùng tên , nằm trên ngả tư của hai lộ lớn là Quốc Lộ 1 và Quốc Lộ 4 , cách Hà Nội 155km về hướng đông bắc , cách biên giới Trung Hoa 17km . Du khách thường nghe :
Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa
Có nàng Tô Thị , có chùa Tam Thanh
Ai lên xứ Lạng cùng anh
Bõ công bác mẹ sinh thành ra em
Tay cầm bầu rượu nắm nem
Mảng vui quên hết lời em dặn dò . . .
Đây cũng là những địa điểm thăm quan ở nơi đây . Có điều phố Kỳ Lừa không có ở Đồng Đăng mà nằm ngay Lạng Sơn .
Động Tam Thanh là hang động thiên nhiên , được phát hiện từ thời nhà Lê . Ban đầu được làm quán thờ của Đạo giáo nên có tên gọi theo ba cung trong động là Ngọc Thanh , Thượng Thanh và Thái Thanh . Về sau động được xây làm chùa thờ Phật , sắp xếp theo kiểu “ tiền Phật hậu Thánh “ .
“ Nàng Tô Thị “ là một tượng đá vôi do thiên nhiên tạo tác , trông như một người mẹ bồng con đứng trên núi ngắm về nơi xa xăm . Hình tượng này được gắn với câu chuyên cổ tích đầy bi thương . Núi này còn được gọi là núi Vọng Phu . Năm 1991 tượng Nàng Tô Thị bổng nhiên sụp đổ . Người ta nghi ngờ tượng bị đem nung vôi , nhưng sau đó các nhà khoa học xác định là pho tượng đứng chông chênh đã tự đổ . Dựa vào hình ảnh cũ , người ta đã phục dựng lại tượng như trước !
Dưới chân Nàng Tô Thị có cửa quầy nước nho nhỏ . Trò chuyện với anh chủ quán vài câu thì lòi ra câu chuyện vì Nàng Tô Thị mà anh này phải . . . ngồi tù ! Chẳng qua anh chàng bị nghi là đã . . . nung vôi Nàng Tô Thị nên bị giam để điều tra , sau đó anh được tha nhưng đương nhiên vẫn còn ấm ức cho đến bây giờ . Anh đem cho mình coi những bài báo , những tài liệu đã giải oan cho anh !
Lạng Sơn là thành phố lớn nhứt vùng đông bắc nước ta và cũng là cửa ngõ để thông thương với Trung Hoa từ hàng ngàn năm nay . Trong chiến tranh chống Trung Cộng xâm lược tháng 2 năm 1979 thành phố đã bị tàn phá nặng nề . Sông Kỳ Cùng chảy giữa phố làm thành mấy khúc ngoặt như cùi chõ rất gắt , chia phố thành hai phần : Khu phía nam cầu Kỳ Lừa đã có từ lâu , nhà cửa yên tĩnh , đường xá thuộc dạng bàn cờ , có cả vết tích của thành cổ xưa kia . Khu phía bắc có chợ Đông Kinh , chợ Kỳ Lừa là khu phố xá sầm uất , buôn bán nhộn nhịp .
Điểm thăm quan còn có Đền Kỳ Cùng thờ thần sông Kỳ Cùng , bên cạnh cây cầu cùng tên ngay trung tâm . Bên kia cầu là chùa Thành , dựng từ thế kỷ 15 , trong chùa có 40 pho tượng đồng . Trên đường Nguyễn Thái Học , khu phía nam cầu Kỳ Cùng vẫn còn cổng thành Lạng Sơn xưa kia , xây từ thời chúa Trịnh , được tu bổ dưới triều Nguyễn .
Cạnh chợ Kỳ Lừa có Đền Tả Phù , một công trình kiến trúc nghệ thuật lưu niệm danh nhân được xây năm 1683 , thờ một vị tướng thời Lê tên là Thân Công Tài , chức vụ Tả Đô Đốc nên dân gian quen gọi là Tả Phù . Ông có công lớn trong việc mở mang giao thương buôn bán với Trung Hoa , góp phần quan trọng tạo nên Thành Phố Lạng Sơn sầm uất nhộn nhịp như ngày nay . Đặc biệt đền thờ của ông còn được lập tại 13 địa phương trên đất Trung Hoa .
Gần động Tam Thanh ta có thể leo núi lên Thành nhà Mạc . Một khoảng đất bằng phẳng giữa hai quả núi , hai phía khe núi được xây bằng đá , trên mặt tường thành có những ô trống cách đều nhau , chắc là vị trí để đặt vũ khí phòng thủ . Đây là công trình kiến trúc quân sự của Mạc Kính Cung xây vào thế kỷ 17 , chứng tích một thời “ huynh đệ tương tàn “ giữa các các lực lượng nhà Mạc và Lê – Trịnh .
Lạng Sơn có một phong cách ẩm thực riêng biệt .Vẫn là đồ ăn Việt nhưng được pha thêm vào những nét . . . Tàu như vịt quay , lạp xưởng v . . . v . . . cộng vào đó là những gia vị rất lạ của người dân tộc thiểu số vùng này như lá mác mật , trái chanh rừng , măng chua ớt v . . . v . . .
Phở vịt quay , vịt bầu Lạng Sơn nhỏ con nhưng rất ngon . Có quán Hải Vịt đường Trần Đăng Ninh bán vịt quay mật ong lá mác mật nguyên con cho khách mang đi .
Còn có phở chua nữa , coi bộ cầu kỳ ! Trong tô phở gồm có lạp xưởng , dạ dày dai dai , gan nấu theo kiểu xa xíu , có cả khoai lang bào , đậu phụng rang . Để cho bớt béo sẽ có thêm vào một loại nước sốt từ măng ớt chua , su hào , trái mác mật xay nhỏ tạo thành một món ăn đầy đủ các . . . hương vị của cuộc đời ! Xin mời , Bon Appetite !
Xin kể thêm một món nữa để đúc kết chương trình ẩm thực . Mình có phòng gần chợ Kỳ Lừa , đi ngang chợ thường nghe tiếng chặt thịt . Heo được quay bằng củi , da phết mật ong lúc chín dòn như bánh tráng , trong bụng nhồi lá mác mật . Lúc ăn có thể nhấm chút lá này để lấy hương .
Lạng Sơn còn nhiều chuyện để kể nhưng xin hẹn trong một bài khác ! Còn bây giờ nên về Hà Nội nghỉ ngơi vài ngày ? Hay đi qua Tàu chơi vì biên giới cách đây 17km và thị trấn Bằng Tường của Tàu cùng chỉ nằm 18km trong nội địa ? Xin xem bài kế tiếp sẽ rõ – Hạ hồi phân giải !
Nguyễn Chi Hoài Nhơn
